بی‌شک با پیدایش هر حرکتی در جامعه، می‌توان شاهد آثار و تأثیرات مثبت یا منفی آن بود. به ویژه، حرکت‌هایی که نشأت فکری داشته و بر سیر تحولی جامعه تأثیر بگذارد. تأثیرات تقلید را نیز می‌توان به عنوان یک حرکت یا یک فکر، بر جامعۀ اسلامی مشاهده کرد. البته، ناگفته نماند که تقلید در عین حرکت فکری بودنش، یک جهت‌دهی …

با توجه به دلایل ذکر شدۀ طرفین محرز است که از آنجائی که تقلید و تلفیق در زمان پیغمبر خدا  صلی الله علیه و سلم و صحابۀ کرام رضی الله عنهم وجود نداشته و بنا بر اجماع صحابه رضی الله عنهم، عامی از هرکس تمایل داشته باشد می­تواند پیروی کند و این نوع تقلید در مواردی به اختلاط دیدگاه‌های مختلف …

سپاس و ستایش از آن یگانه معبود گیتی، الله است و درود و سلام می فرستم بر پیامبرمان محمد و خاندان و اصحاب بزرگوارش و بر همه کسانی که تا روز قیامت از سنت ایشان به شیوه شایسته پیروی کنند؛ اما بعد: روزه، یکی از ارکان اسلام و از برنامه های مهم و باشکوه آن می باشد که خداوند متعال …

۱٫ در هر کاری از شوهر اطاعت کند به شرط این که آن کار گناه و معصیت نباشد. ۲٫ نان و نفقه خود را باید مطابق قدرت و توان شوهر از او بخواهد. ۳٫ بدون اجازه شوهر به کسی اجازه ورود به خانه را ندهد. ۴٫ بدون اجازه شوهر از خانه خارج نشود. ۵٫ بدون اجازه شوهر از مال او …

ﺍﻧﺴﺎﻧﻬﺎﯼ ﭘﺎﮎ ﺣﺠﺎﺏ ﺩﺧﺘﺮﺍﻧﺸﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﻭﺳﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ، ﻭ ﺑﺮ ﭘﻮﺷﺶ ﺁﻧﻬﺎ ﺣﺮﯾﺺ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻭ ﺩﻭﺳﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﺗﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺗﻘﻮﺍ ﻭ ﺻﺎﻟﺤﻪ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺩﻫﻨﺪ، ﻭﻟﯿﮑﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ؟؟ ﺩﻩ ﮔﺎﻡ ﺍﺳﺎﺳﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺎ ﺣﺠﺎﺏ ﮐﺮﺩﻥ ﺩﺧﺘﺮﺕ ﺑﻪ ﺗﻮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎﺩ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﻠﻮﺑﻬﺎ، ﭼﯿﺰﯼ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﺗﻮﺑﯿﺦ، ﮐﺘﮏ ﺯﺩﻥ، ﺩﺍﺩ ﻭ ﺑﯽ ﺩﺍﺩ ﮐﺮﺩﻥ …

“ﭘﺮﻭﺭﺩﮔﺎﺭﺍ ! ﺍﮔﺮ ﺑﻪ ﺁﻧﺎﻥ ﺗﺎ ﻣﺪﺗﻲ ﻣﻬﻠﺖ ﺩﺍﺩﻱ ﺑﻪ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﮔﺮﻭﻩ ﻣﺘﻔﺮﻗﺸﺎﻥ ﻛﻦ، ﺗﺎ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺩﺭ ﺁﻭﻳﺰ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻭﻫﺮﮔﺰ ﺍﻭﻟﻴﺎﻱ ﺃﻣﻮﺭ ﺷﺎﻥ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺁﻧﺎﻥ ﺧﺸﻨﻮﺩ ﻣﮕﺮﺩﺍﻥ، ﺯﻳﺮﺍ ﺁﻧﺎﻥ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻓﺮﺍ ﺧﻮﺍﻧﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﺼﺮﺗﻤﺎﻥ ﻛﻨﻨﺪ، ﺍﻣﺎ ﺑﺮﻣﺎ ﻇﻠﻢ ﺭﻭﺍ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﻭ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻛﺸﺘﻨﺪ .” ﺍﻻﺭﺷﺎﺩ ﺍﺯ ﻣﻔﻴﺪ ﺹ ۲۴۱ ﺭﺃﻱ ﺍﻣﺎﻡ ﺯﻳﻦ ﺍﻟﻌﺎﺑﺪﻳﻦ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ …

داروی شیاف ؟روزه را باطل نمیکند. (ابن عثیمین) قطره چشمی ؟ روزه را باطل نمیکند. (ابن تیمیه و ابن باز و ابن عثیمین) کحل و سرمه زدن ؟ روزه را باطل نمیکند . (ابن تیمیه و ابن باز و ابن عثیمین) قطره گوش ؟ روزه را باطل نمیکند. (ابن تیمیه و ابن باز و ابن عثیمین) قطره بینی ؟ اگر …

خوانندگان عزیز، بر هر یک از این موارد که می خوانید کمی تامل و توقف و تفکر کنید سپس به مورد دیگر بروید. متوجه می شوید که منهج شیعیان چقدر پر از کذب و دروغ و خیانت علمی و تحریف متون و ادعاهای باطل می باشد. ۱- جستجو از تمام آنچه ضعیف و مردود است و در کتب معتبر اهل …

البته تنها نیت پاک و خالص شرط کافی نیست، بلکه عملی که انجام میدهیم باید آنگونه باشد که خدا و رسولش بدان امر داده اند، بعبارتی عمـل انجـام شـده بایـد موافـق شـریعت وسنت باشد و هرگاه چنین عملی با اخلاص صورت گیرد، امید است که مشمول رحمت الهی قرار بگیریم. فضیل بن عیاض رحمه الله فرمود: «هرگاه عمل خالصانه برای …

نماز شب از جمله بهترین طاعات و عبادات است: همان طور که قبلا گفتیم نماز شب بعد از نمازهای فرض بهترین عبادت است، چنانکه از ابی هریره رضی الله عنه روایت شده که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (بهترین روزه بعد از روزه ماه رمضان ماه محرم، و بهترین نماز بعد از نماز های فرض نماز شب …

برخی احکام روزه و رمضان سنتهای روزه و رمضان (۱) ۱- زود افطار نمودن (به شرط اینکه از غروب خورشید مطمئن شود) و دیر سحری خوردن. رسول الله ﷺ می فرماید: «امت من تا مادامی که در خوردن افطار عجله و در خوردن سحری تأخیر می کنند، در خیر و خوبی هستند». امام بخاری و امام مسلم آن را روایت …

آیا کسی که شرعا از روزه گرفتن معاف است و بر وی فدیه دادن واجب شده، جایز است که فدیه را برای مدت سی روز فقط به یک مسکین بدهد، یا باید به سی نفر مسکین بدهد؟ الحمدلله کسی که از روزه گرفتن عاجز باشد (مانند بیماری که روزه گرفتن برایش خطرناک است و امید بهبودی و علاج وی نمی …

وَعَنْهُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا وَقَعَ الذُّبَابُ فِی شَرَابِ أَحَدِکُمْ فَلْیَغْمِسْهُ ثُمَّ لِیَنْزِعْهُ فَإِنَّ فِی إِحْدَى جَنَاحَیْهِ دَاءً وَالْأُخْرَى شِفَاءً». (بخاری:۳۳۲۰) ترجمه: همچنین از ابوهریره روایت است که نبی اکرم فرمود: «هرگاه مگسی، در ظرف آب یکی از شما افتاد، آنرا در آب، غوطه دهد. سپس بیرون بیندازد. زیرا در یکی از بالهایش، …

إمام ابن قیم رحمه الله می فرماید : روزه دار کسی است که اعضای بدنش از گناهان، زبانش از دروغ،سخنان زشت و گفتار ناروا، شکمش از خوردن و آشامیدن و شرمگاه او از حرام پرهیز کند. پس چون سخن گوید، سخنی نگوید که روزه اش را خدشه دار کند، و اگر کاری انجام دهد، کاری نکند که روزه اش را …

هر آنچه برای رضایت و خشنودی خدای متعال صورت پـذیرد، نـزد او ارزشـمند اسـت و اگر بخواهد برای آن اجر و ثواب درنظر میگیرد، پس سعی کنیم تا اعمـال خـود را بـه نیـت خشنودی خدا انجام دهیم، چرا که خدای متعال به قلبها مینگرد نه به ظاهر ما! مطرف بن عبدالله رحمه الله فرمود: «اصلاح قلب با اصلاح عمل روی …

امام ابن تیمیه رحمه الله می گوید: هر کس به اوامر و نواهی الله متعال آگاه شود (نسبت به آنها علم پیدا کند)، سپس به این دانسته های خود عمل نماید، چنین انسانی ولی و دوست الله است. هر چند (تا الان لحظه) تمامی قرآن را نخوانده باشد، و هر چند اهل فتوا (و از علماء) نباشد که بتواند بین …

افطــاری دادن پیامبر “صلی الله علیه و آل و سلم” می فرماید: «کسی که به روزه داری افطار دهد پاداشی مانند پاداش روزه دار خواهد داشت ؛ بدون اینکه از پاداش روزه دار کاسته شود». “حـدیـث صحیـــح” شخصی که برای صرف افطار دعوت شده است اگر عذری ندارد باید دعوت را بپذیرد و بعد از افطار برای دعوت کننده چنین …

عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ یَوْمٍ یُصْبِحُ الْعِبَادُ فِیهِ إِلَّا مَلَکَانِ یَنْزِلَانِ، فَیَقُولُ أَحَدُهُمَا: اللهُمَّ، أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا، وَیَقُولُ الْآخَرُ: اللهُمَّ، أَعْطِ مُمْسِکًا تَلَفًا. الراوی : أبو هریره المحدث : البخاری المصدر : صحیح البخاری الصفحه أو الرقم: ۱۴۴۲/ المصدر : صحیح مسلم الصفحه أو الرقم: ۱۰۱۰/ المصدر : صحیح الجامع الصفحه …

به طور کلی می­توان گفت بیشتر کسانی که قائل به التزام به مذهب معین نیستند و خروج از مذهب را جایز می­دانند قائل به تلفیق هستند البته همۀ قائلین تلفیق شرایط و ضوابطی را بر این مسئله دارند که در ادامه دلایل و ضوابط آن‌ها اشاره خواهد شد، این موارد عبارتند از: تلفیق در صورتی که اجتماع اقوال مجتهدین بر …

دیدگاه دوّم: برخی از فقها و اندیشمندان اسلامی همچون ابن همام از حنفیه، ابن­ دقیق العید از شافعیه، دسوقی و صاوی از فقهای مالکیه و … تلفیق را جایز می­دانند، در حاشیۀ صاوی بر الشرح الصغیر آمده­ است که عده­ای از مشایخ او تلفیق را جایز می‌دانستند؛ جز در نکاح؛ زیرا قاعده این است که: یحْتَاطُ فِی الْفُرُوجِ مَا لَا …

پس به طور کلی دو دیدگاه در تلفیق وجود دارد که عبارتند از: دیدگاه اوّل: برخی از فقها همچون امام الحرمین، امام قرافی، ابن عابدین و… تلفیق را ناجایز می­دانند،([۱]) امام الحرمین در جواب قائلین جواز تلفیق می‌گوید: «آری، در حقیقت اینگونه بود؛ زیرا اصول صحابه رضی الله عنهم برای تمامی وقایع و مسایل کافی نبوده و نمی‌تواند تمامی زوایای …

احکام و مسائل تلفیق همانطور که در تاریخچۀ تلفیق اشاره شد این مبحث بعد از پیدایش دیدگاه‌های مختلف فقهی و تدوین مذاهب مطرح شد و با انگیزه­های مختلف نیز صورت گرفته از جمله تتبع رخص مذاهب، استخراج و استفاده از اقوال راجح در بین مذاهب و… فقها در حکم تلفیق اختلاف­نظر دارند؛ به طور کلی می­توان گفت آنان که التزام …

تلفیق از لحاظ لغوی: از ریشۀ لفق می­باشد. ابن اثیر می‌گوید: لفق در حدیث لقمان «صفّاق لفّاق» آمده و همچنین در روایتی با لام ذکر شده است و لفاق، کسی است که مطلوب را نمی‌یابد و قد لفق و لفّق آمده که صیغۀ مجرد و مزید به یک معنا هستند.([۱]) ابن منظور می‌گوید: «لفقتُ الثوب ألفقه لفقاً»: یک طرف لباس …

بعد از ظهور پدیدۀ تقلید در اوایل قرن چهار، و رواج آن در اقصی نقاط سرزمین­های اسلامی، و استمرار آن تا اکنون، یکی دیگر از مسائل، که به عنوان آثار تقلید بعدها به وجود آمد؛ پدیدۀ تلفیق بود. تلفیق به این معنی، می­توان گفت که تقریباً در حدود قرن دهم هجری و در بین متأخرین به عنوان شرط جواز تقلید …

هرچند مخالفین تتبّع رخص را بیشتر کسانی تشکیل می­دهند که التزام به مذهب را واجب و خروج از آن را حرام می­دانند ولی با همۀ ادلۀ ارائه شده مبنی بر جواز خروج از مذهب در این رابطه شایان ذکر است که شریعت اسلام و فطرت بشری تمایل بسیار به آسانی و یُسر دارد به گونه­ای که در نصوص صحیح و …

از شیخ‌الاسلام ابوالعباس حرّانی- قدس‌الله روحه- در مورد این دیدگاه نجم‌الدین ابن حمدان «هرکس مذهبی را پذیرفت، حق ندارد که برخلاف آن بدون دلیل و یا تقلید یا عذر دیگری رفتار کند» سؤال کردند. ایشان در جواب گفتند: در اینجا دو مسئله مطرح است: اول: اینکه هرکس مذهب معینی را انتخاب کند و سپس بدون تقلید از یک عالم مفتی …

همانطور که به نظر می­رسد این دیدگاه مستندات خود را نصوص مقدس شرعی­ای می­داند که رخصت را تجویز می­کنند و در اصل شریعت هم مخالفتی بر اتخاذ این رخصت‌ها مشاهده نمی­گردد هر چند به قصد دست یافتن و انتخاب آن‌ها در بین دیگر اقوال باشد. و ادعای اجماع بر حرام بودن و تفسیق تتبّع رخص ادعایی نادرست است؛ زیرا اولاً …

در جواب این استدلال­ها باید گفت شکی در این وجود ندارد که انتخاب آراء و نظرات فقها بدون هیچ دلیلی و از روی هواهای درونی هیچ تأییدی از شریعت ندارد و این عملکرد مذموم و حرام است و شخص را فاسق می­کند؛ زیرا هوای درون را بر شریعت ترجیح داده است ولی انتخاب نظرات آسان که مبتنی بر دلالیل شریعت …

ابواسحاق شاطبی رحمه الله موارد زیر را از جمله مفسده‌های تتبّع رخص بر می‌شمرد: دور شدن از دین، بدین‌گونه که پیروی از دلیل را کنار می‌گذارند و از خلاف پیروی می‌کنند. اهانت به دین؛ زیرا دین به این شیوه، دارای هیچ قاعده و قانونی نخواهد بود. ترک اموری که معلوم هستند و روی‌آوردن به امور نامعلوم. فروپاشی قانون سیاست شرعی، …

و همچنین حافظ ذهبی در همین زمینه، ذیل نقل محنت امام مالک می‌گوید: هرکس از رخصت‌های مذاهب و از اشتباهات مجتهدین پیروی کند، دینش به ضعف می‌گراید… شایستۀ یک طالب علم، این است که اولاً در فقه یک مصنفی را بخواند، وقتی آن را حفظ کرد، آن را تحقیق کند و به مطالعۀ شروح آن بپردازد. هنگامی که در این …

احکام و مسائل تتبّع رخص  اندیشمندان و فقها دیدگاه‌های مختلفی در زمینۀ حکم تتبّع رخص دارند؛ برخی آن ­را مطلقاً حرام و برخی مطلقاً جایز و برخی با شرایطی قائل به جواز می­باشند. دیدگاه‌های آن‌ها و استدلالات مربوطه و تجزیه و تحلیل آن‌ها عبارت است از:  دیدگاه اوّل: برخی از فقهای شافعیه، برخی از فقهای حنابله و اکثر فقهای مالکیه …

اندیشمندان و فقها دیدگاه‌های مختلفی در زمینۀ حکم تتبّع رخص دارند؛ برخی آن ­را مطلقاً حرام و برخی مطلقاً جایز و برخی با شرایطی قائل به جواز می­باشند. دیدگاه‌های آن‌ها و استدلالات مربوطه و تجزیه و تحلیل آن‌ها عبارت است از: دیدگاه اوّل: برخی از فقهای شافعیه، برخی از فقهای حنابله و اکثر فقهای مالکیه و تعدادی از فقهای معاصر …

تتبّع رخص از دو لغت تتبّع و رخص تشکیل گشته که تتبّع از لحاظ لغوی به معنای دنبال کسی یا چیزی رفتن و پشت سر او حرکت‌کردن و رُخص به معنای چیزی لطیف و نرم و آسان­گیری در امری می­باشد. ([۱]) و رخصت از لحاظ اصطلاحی که در برابر عزیمت بکار می­رود؛ یعنی اموری که به خاطر عذر یا عدم …

بعد از رواج و گسترش تقلید نزد مسلمانان و در اواخر قرن دهم هجری بیشتر دانشمندان متأخر دربارۀ جواز تقلید از مذاهب دیگر بر این باور شدند که تقلید نباید به تتبّع رخصت کشیده شود. قبل از بررسی دیدگاه‌ها در زمینۀ تتبّع رخصت و آثار آن به مفهوم آن از لحاظ لغوی و اصطلاحی پرداخته می­شود.

و حتی برخی دلیل اجماع را برای این ممنوعیّت بیان می­کنند، صاحب کتاب فواکه الدوانی می‌نویسد: امروزه اجماع مسلمانان بر این است که پیروی یکی از ائمۀ چهارگانه – ابوحنیفه، مالک، شافعی و احمد -رحمهم الله – واجب است و خروج از مذهب آن‌ها جایز نیست. تحریم تقلید غیر ائمۀ چهارگانه، با وجود اینکه، همه بر هدایت بوده­اند؛ فقط به …

البته جدای از این فرموده­های گهربار و صریح این بزرگواران – رحمهم الله-، عملکرد آن‌ها در سیر صدور فتوا و تغییراتی که خود بر فتاوای صادره داشتند و قبول استدلال از شاگردان و اطرافیان و تغییر جهت از فتوای صادره خود سندی بلامنازع می­باشد که بیانی صریح و صحیح بر این می­باشد که آن‌ها همیشه و در همه حال پایبند …

در میان ائمۀ اربعه، از امام احمدبن حنبل رحمه الله، اقوال بیشتری در ارتباط با مذمت و نکوهش رأی وارد شده است و علاوه بر آن، ایشان بیشتر از همه، مردم را از تبعیت از رأی علما بر حذر داشته و آنان را به تبعیت از سنت پیامبر  صلی الله علیه و سلم ملزم کرده است. ابن‌قیم رحمه الله در …

اقوال امام شافعی رحمه الله و امام نووی رحمه الله:  امام شافعی رحمه الله می‌فرماید: « هرگاه حدیثی صحیح و ثابت شود، قول مرا به دیوار بکوبید و هرگاه برای حکم مسئله‌ای حجت و دلیلی را دیدی، آن قول من است.»([۱]) همچنین بیهقی از ایشان چنین نقل کرده است: هرگاه انسان ثقه و عادلی خبر دیگری را روایت کرد تا …

امام مالک رحمه الله می‌فرماید: «من انسانی هستم که هم به حق اصابت می‌کنم و هم خطا، پس قول و نظرم را با کتاب و سنت بسنجید. هر آنچه که با کتاب و سنت موافق باشد، آن را بگیرید و به آن عمل کنید و هر آنچه که با کتاب و سنت موافق نباشد، آن را رها کنید و به …

با توجه به آنچه بیان شد و بنابر قول جمهور، هیچکس ملزم به تقلید از امام و مذهب خاصی نیست، ولی اگر شخصی عامی یا عالمی که اهلیت اجتهاد را ندارد ملزم به اتّباع است و در صورت ضرورت می­تواند تقلید کند؛ و در این راستا اثبات گردید که التزام به مذهب معین واجب نیست و شخص می­تواند بنابر اجماع …

هرچند پیشتر بیان گردید که دیدگاه عدم التزام به مذهب معیّن در راستای قوانین و مقاصد شریعت راحج باشد ولی با این وصف در بین اقوال و دلایل ذکر شده دیدگاه قائلین جواز خروج از مذهب راجح به نظر می­رسد، و جدای از اینکه دلایل عدم التزام به مذهب معیّن آن­را تقویت می­کند بلکه با دقت در قوانین ناب شریعت …

تعداد زیادی از فقها خروج از مذهب را جایز می­دانند. این دسته جدای از اینکه فقهایی را شامل می­شود که قائل به التزام به مذهب معیّن نیستند و به دلایل ذکر شده استناد می­کنند([۱]) بلکه فقهایی را نیز شامل می­شود که التزام را جایز و حتی واجب می­دانند ولی خروج از مذهب را با دلیل و با منطق شرعی جایز …

برخی از فقها قائل به تفصیل هستند و آن اینکه اساساً التزام به مذهب معین واجب است و در صورت التزام عامی به مذهب معین، شخص بدون دلیل، نباید از مذهب خروج نماید و یا با احراز شرایطی که این شرایط هم در منظر این دسته از فقها تا حدی اختلافیست، نمی­تواند تغییر مذهب نماید. ابن‌تیمیه می‌گوید: «اگر کسی به …

گروهی آن را ناجایز دانسته‌اند؛ زیرا هرگاه فرد عامی به مذهب معین ملتزم شد، در هیچ شرایطی حتی به تصورش قول و یا دیدگاه دیگر از مذهبش قوی­تر می­باشد، نمی‌تواند از آن خارج شود.([۱]) اساس و بنیان این دیدگاه آن است که قول هر مجتهدی با مجتهد دیگر متفاوت است. در نتیجۀ انتقال، دلیلی جز هوا و هوس ندارد و …

برای کسانی که التزام به مذهب معین را جایز می­دانند؛ این مسئله مطرح می‌شود که آیا برای شخص ملتزم به یک مذهب معین جایز است در بعضی از مسائل برخلاف مذهب امام خویش عمل کند؟ با توجه به دیدگاه جمهور مشخص شد که در اساس، التزام به یک مذهب معین جایز نیست پس این مسئله برای آن‌ها مطرح نیست ولی …