منهج سلف صالح

دلایل جایز بودن تقلید مجتهد از مجتهد(۱)

درنگی با ادلّه: این دسته از علما برای اثبات نظرشان به دلایل ذیل استناد می‌کنند: کتاب: ظاهر فرمودۀ خداوند متعال که می‌فرماید: ﴿فَسۡ‍َٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّکۡرِ إِن کُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ٧﴾([۱]) «از (اهل علم و) آشنایان به کتاب‌های آسمانی بپرسید اگر این را نمی‌دانید.» با استناد به ظاهر این آیه وجه استدلال، این است که هرگاه حادثه‌ای روی دهد و آن عالم …

بیشتر بخوانید »

جایز بودن تقلید مجتهد از مجتهد

قول دوم:  بعضی دیگر از علما به طور مطلق تقلید مجتهد از مجتهدی دیگر را جایز می‌دانند.([۱]) امام احمد ابن حنبل، اسحاق راهویه و سفیان ثوری چنین نظری را دارند،([۲]) اصحاب ابوحنیفه هم تقلید عالم را جایز می‌دانند و آن را واجب نمی‌دانند.([۳]) چنان‌که قبلاً اشاره شد، امام ابن تیمیه بر این باور است که امام احمد، چنین نظری نداشته …

بیشتر بخوانید »

حرمت تقلید مجتهد از مجتهد(۵)

اطمینانی که یک مجتهد از ظن خودش دارد، قوی‌تر از اطمینان وی از ظن مجتهد دیگر است به خصوص زمانی که وی افضل‌تر و داناتر از مجتهد دیگر باشد.([۱]) قول پیامبر  صلی الله علیه و سلم به دلیل آوردن معجزه بر صدق و راستگویی‌اش، حجت است. و قول بنا به دلیلی قاطع بر عامی حجت است. برای جواز تقلید مجتهد …

بیشتر بخوانید »

حرمت تقلید مجتهد از مجتهد(۳)

عمل صحابه رضی الله عنهم: صحابه آراء و نظرات خویش را به خاطر خبری که از پیامبر  صلی الله علیه و سلم می‌شنیدند، ترک می‌کردند؛ پس اینگونه استنباط می‌گردد که بر مجتهدان دیگر هم واجب است تا به حدیث پیامبر  صلی الله علیه و سلم عمل کنند و قول صحابی و دیگران را رها کنند.([۱]) هر عالمی احتمال خطا و …

بیشتر بخوانید »

تقلید مجتهد

مجتهد کسی است که به درجۀ اجتهاد رسیده و دارای ملکۀ اجتهاد و استنباط باشد، همان‌طور که ذکر شد، بنا به نظر جمهور، تقلید مجتهد از دیگری حرام است و کلام ائمه در ارتباط با نهی از تقلید، مربوط به مجتهدین است، نه مقلِّدین. سؤالی که میان اکثر اصولیون مطرح است، این است که ممنوعیت تقلید مجتهد از دیگری تا …

بیشتر بخوانید »

نقد دلایل طرفداران تقلید

مانعین تقلید بر ادلۀ کسانی که تقلید را جایز می‌دانند، اعتراض وارد کرده و آن را مردود می‌دانند. آیۀ اولی که بدان استدلال کرده‌اند، به فرض اینکه عام باشد و شامل هر سؤالی شود، در آن امر به سؤال از حکم خداوند شده است؛ نه آراء و نظرات اشخاص. ولی این آیه در مورد امر خاصی وارد شده است و …

بیشتر بخوانید »

ادله علماء قائل به اجتهاد در تمام مسائل

ادلۀ آنان اگر عامی به این امر مکلف شود که بین آن دو فرق قائل شود و تنها در مسائل اجتهادی از مجتهد تقلید کند و در مسائل غیر اجتهادی، نباید تقلید کند، در این صورت وی را ملزم کرده‌ایم که مجتهد باشد؛ زیرا فقط مجتهد می‌تواند آن دو را از هم جدا کند.([۱]) تقلید در تمام احکام شرعی جایز …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۹)

غزالی می‌گوید: چون مسائل فرعی احتیاج به ظن دارد و عامی نمی‌تواند به ظن دسترسی پیدا کند، بنابراین می‌تواند به رأی مجتهد عمل نماید.([۱]) علاوه بر آن، اجتهاد ملکه‌ای است که جز برای اندیشمندان خاصی که شروط اجتهاد در آن‌ها تحقق یافته، حاصل نمی‌گردد، در این صورت بر تمامی انسان‌ها بسیار سخت و سنگین و تکلیفی خارج از قدرت آن‌ها …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۹)

عمل صحابه رضی الله عنهم: از جمله آنچه بدان استدلال کرده‌اند، عمل صحابه رضی الله عنهم است؛ از ابوبکر رضی الله عنه ثابت شده که وی در مورد کلاله فرمود: در آن فتوا می‌دهم، اگر صواب و درست بود، از طرف خداست و اگر خطا و اشتباه بود، از طرف شیطان است و خداوند از آن بری و پاک است؛ …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۸)

سنت: طرفداران تقلید برای اثبات قولشان به احادیثی از پیامبراکرم صلی الله علیه و سلم استناد کرده‌اند.([۱]) – «ألا تسألوا إذا لم یعلموا فانما شفاء العی السؤال».([۲]) «چرا نپرسیدید وقتی که ندانستید. چرا که دوای نادانی پرسیدن است.» «علیکم بسنتی و سنه الخلفاء الراشدین من بعدی»([۳]) «بر شما باد اقتدا به سنّت من و سنّت خلفای راشیدین بعد از من.» …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۷)

ادلّۀ این دیدگاه: طرفداران تقلید برای اثبات نظرشان به دلایلی از کتاب، سنت، اجماع صحابه رضی الله عنهم و تابعین و عقل استدلال و استناد می‌کنند. کتاب: مهم­ترین آیه‌ای که طرفداران تقلید به آن استدلال می‌کنند، این آیه است: ﴿فَسۡ‍َٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّکۡرِ إِن کُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ٧﴾([۱])([۲]) «از (اهل علم و) آشنایان به کتاب‌های ‌آسمانی بپرسید اگر این را نمی‌دانید.» وجه …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۶)

امام غزالی رحمه الله هم، ‌چنین نظری را دارد و می‌گوید: قبول قول مجتهد بنابه دلیل اجماع بر عامی واجب و لازم است، پس چنین کاری قبول قول دیگری از روی دلیل است و تقلید نیست؛ زیرا تقلید قبول قول دیگری بدون دلیل است و هر زمان که دلیل برای قبول قول دیگری نباشد و صدق کلامش ضرورتاً یا بنا …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۵)

پس بنابه نظر اکثر علما، تقلید برای کسی که توانایی استدلال ندارد و به درجۀ اجتهاد نرسیده است، جایز است.([۱]) البته امامیه تقلید را بر غیر مجتهد واجب می‌دانند.([۲]) پس اکثر علما براین باورند که اجتهاد و اظهارنظر ممنوع و حرام نیست و کسی که به درجۀ اجتهاد رسیده است، باید به نظر و رأی خودش عمل نماید و تقلید …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۴)

 شنقیطی در ادامه می­گوید: .. و اگر قصد آن‌ها این باشد که یادگیری کتاب و سنت مشکل است؛ این گمان هم، گمان باطلی است. زیرا یادگیری کتاب و سنت بسیار آسان­تر ازیادگیری مسائل آراء و اجتهاد­های منتشر شده ­است؛ چرا که این آراء و اجتهاد­ها پر از ابهام و پیچیدگی است، درحالی که در سوره قمر چند بار تکرار شده …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۳)

از قواعد بدیهی در اصول، این است که سبب نزول آیه به قطع، مشمول حکم آیه می­گردد.([۱]) در این صورت منافقین و کفار به صورت قطعی مشمول این آیه می­شوند. اگر انتفاع به قرآن جز برای مجتهد درست نباشد، خداوند متعال بر کفار عیب نمی­گرفت وآن­ها را برای عدم هدایت و عمل به قرآن نکوهش نمی­کرد. به تحقیق می­دانید که …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۲)

محمّدامین شنقیطی دراین­باره نکات و مطالب ظریف و مهمی را متذکر می­شود، ایشان در تفسیر آیۀ شریفۀ ﴿أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ ٱلۡقُرۡءَانَ أَمۡ عَلَىٰ قُلُوبٍ أَقۡفَالُهَآ٢۴﴾([۱]) «آیا دربارۀ قرآن نمی‌اندیشند (و مطالب و نکات آن را بررسی و وارسی نمی‌کنند؟) یا این که بر دل‌هائی قفل‌های ویژه‌ای زده‌اند؟» ‏می­نویسد: برخی از علمای اصولی متأخر می­گویند: تدبر در قرآن و فهم آن و …

بیشتر بخوانید »

دیدگاه قول تفصیل(وجوب اتّباع)(۱)

دستۀ دیگری از علما قائل به تفصیل هستند؛ بدین‌گونه که اجتهاد برای کسی که شرایط و اهلیت آن را دارد، ممنوع نیست و تقلید بر مجتهد حرام و بر عامی – عامی کسی است که فاقد اهلیت و شرایط اجتهاد است هرچند که عالم هم باشد- واجب است که در وهله اول اتّباع نماید؛ یعنی قبول قول دیگران با دلیل …

بیشتر بخوانید »

امام شافعی و تشویق به عدم تعصب مذهبی

در زمان حیات رسول خدا صلی الله علیه وسلم مردم تـابع قـرآن و سـنت ایشـان بودنـد، و بعدها در زمان خلفا و صحابه و حتی تابعین نیز همه تابع قرآن و سنت نبوی بودند. و چیزی بـا عنوان مذهب فلانی و فلانی در میان مردم وجود نداشت، و اگر از کسی سؤ ال میشد: مذهب تو چیست؟ میگفت: من تابع …

بیشتر بخوانید »

تبعیت سلف صالح از قرآن و سنت

امام مالک رحمه الله می فرماید: إنما أنا بشر أخطیء وأصیب فانظروا فی رأیی، فکل ما وافق الکتاب والسنه فخذوه وکل ما لم یوافق الکتاب والسن ه فاترکوه». «همانا من انسانم، مرتکب خطا میشوم و درست هم میگویم، در رأی و نظرم بنگرید؛ اگر با کتاب و سنت موافق بود آن را بپذیرید وگرنه، ترکش کنید». لیس أحد بعد النبی …

بیشتر بخوانید »

خصوصیات اهل سنت و جماعت

ابن القیم رحمه الله در کتاب [الصواعق المرسله ص ۵۰۰] برای اهل سنت و حدیث خصوصیاتی ذکر میکند که بصورت مختصر آنها را بر میشماریم که عبارتند از : ۱- اهل سنت؛ اقوال مردم را برای سنت و حدیث ترک میکنند، اما اهل بدعت؛ احادیث را برای اقوال مردم ترک میکنند. ۲- اهل سنت؛ اقوال مردم را بر سنت عرضه …

بیشتر بخوانید »

نهی امام احمد از علم کلام و جدل

ابن بطه از ابوبکر مروزی نقل می‏کند که: (شنیدم از ابوعبدالله که می‏گفت: هر کس مشغول کلام شود رستگار نمی‏شود، و هر کس مشغول کلام شود، جدا از جهمی شدن نیست).[۱] ابن عبدالبر در جامع بیان العلم از احمد نقل می‏کند که: (کسی که دنبال کلام است هرگز رستگار نمی‏شود و نزدیک است فساد را در قلب کسی ببینی که …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام احمد در مورد صحابه

در کتاب السنه، امام احمد بن حنبل آمده که: (و از جمله سنتها، یادآوری محاسن همه اصحاب رسول خدا صلی الله علیه وسلم و خودداری از یادآوری بدیها و اختلافاتی است که بین آنها روی داده،  هر کس اصحاب رسول خدا  صلی الله علیه وسلم و یا یکی از آنها را دشنام دهد، مبتدع، رافضی، بد ذات و بد دهان …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام احمد در مورد ایمان

ابن ابی یعلی از احمد روایت کرده که گفته: (از بهترین خصلتهای ایمانی دوست داشتن به خاطر خدا و کینه داشتن به خاطر خداست).[۱] ابن جوزی از احمد روایت کرده که: (ایمان زیاد و کم می‏شود، همچنانکه در حدیث آمده که: «کامل ترین مؤمنان از لحاظ ایمان با اخلاق ترین آنهاست»[۲]…).[۳] خلال از سلیمان بن أشعث روایت کرده که گفته: …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام احمد در مورد قضا و قدر

ابن جوزی در مناقب، نامه احمد بن حنبل به مسرد را آورده که به او نصیحت کرده: (و به خیر و شر قدر ایمان بیاورید، و شیرینی و تلخیش از طرف خداوند است).[۱] خلال از ابوبکر مروزی روایت کرده که: (از ابوعبدالله – احمد بن حنبل – سؤال شد که آیا خیر و شر بر بندگان تقدیر شده‏اند ؟ و …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام احمد در مورد توحید

در طبقات حنابله[۱] آمده که: (از امام احمد در مورد توکل سؤال شد، گفت: از هر گونه درخشش و تابناکی نسبت به خلق نا امید شدن و فقط به درگاه خداوند امیدوار بودن). در کتاب المحنه[۲] تألیف حنبل آمده که امام احمد فرموده‏اند: (پیوسته خداوند عزوجل سخن گفته و می‏گوید، و قرآن کلام خداست و مخلوق نیست، و خداوند به …

بیشتر بخوانید »

نهی امام شافعی از علم کلام و جدل

هروی از ربیع بن سلیمان نقل می‏کند که: (از شافعی شنیدم که می‏گفت: اگر شخصی کتابهای علمی‏خود را برای دیگری وصیت کند و در میان آنها کتابهای کلامی ‏باشد. این کتابها در وصیت او داخل نمی‏شود چون علم نیستند).[۱] هروی از حسن زعفرانی نقل می‏کند که: (از شافعی شنیدم می‏گفت: در کلام جز یک بار با کسی مناظره نکردم و …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام شافعی در مورد ایمان

ابن عبدالبر از ربیع نقل می‏کند که: (شنیدم شافعی می‏گفت: ایمان قول و عمل و اعتقاد قلبی می‏باشد، آیا این سخن خداوند را نشنیده‌ای: ﴿وَمَا کَانَ ٱللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمَٰنَکُمۡۚ﴾ [البقره: ۱۴۳] و خداوند ایمان شما را ضایع نمی‏گرداند) (یعنی خداوند نماز شما را به سوی بیت المقدس ضایع نمی‏گرداند و نماز را ایمان نام نهاده که شامل قول، عمل و …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام شافعی در مورد قضا و قدر

بیهقی از ربیع بن سلیمان روایت می‏کند که: (از شافعی در مورد قدر سؤال شد، گفت: ما شئت کان وإن لم أشأ   وما شئت إن لم تشأ لم یکن خلقت العباد علی ما علمت   ففی العلم یجری الفتی والمسن علی ذا مننت وهذا خذلت   وهذا أعنت وذا لم تعن فمنهم شقی ومنهم سعید   ومنهم قبیح ومنهم …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام شافعی درباره توحید (۱)

بیهقی از ربیع بن سلیمان روایت کرده که: (شافعی گفته: هر کس به خدایا به یکی از اسماء الهی قسم خورد، سپس قسمش را بشکند کفاره قسم بر او واجب است و هر کس به چیزی غیر از خدا قسم خورد مثل اینکه بگوید: قسم به کعبه یا قسم به پدرم، قسم به جانم، قسم به فلان و فلان … …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام مالک در مورد صحابه

ابونعیم از عبدالله عنبری روایت کرده که: (مالک بن انس گفت: هر کس یکی از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه وسلم را کم شمارد و از شأن و منزلت او بکاهد یا در قلبش ذره ای کینه و دشمنی نسبت به آنها وجود داشته باشد، هیچ حقی در مال فیء مسلمانان ندارد، سپس این آیه را خواند:﴿وَٱلَّذِینَ جَآءُو مِنۢ …

بیشتر بخوانید »

عقیده امام مالک در مورد قضا و قدر

ابو نعیم از ابن وهب روایت کرده که: (شنیدم امام مالک به مردی می‏گفت: دیروز در مورد قدر از من سؤال کردی؟ مرد گفت: بله، مالک گفت: خداوند متعال می‏گوید:﴿وَلَوۡ شِئۡنَا لَأٓتَیۡنَا کُلَّ نَفۡسٍ هُدَىٰهَا وَلَٰکِنۡ حَقَّ ٱلۡقَوۡلُ مِنِّی لَأَمۡلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ ٱلۡجِنَّهِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِینَ ١٣﴾[السجده: ۱۳] (و اگر می‏خواستیم با زور هدایت هر انسانی را می‏دادیم، ولی وعده من …

بیشتر بخوانید »

راه و روش سلف، سالم تر، عالمانه تر و حکیمانه تر می باشد

و این دلیل و برهان التزام و پایبندی به منهج سلف صالح و یکی از ثمرات آن می باشد. چنانکه رد و بیان بطلان مقوله ای است که می گوید: «مذهب سلف سالم تر و مذهب خلف حکیمانه تر و عالمانه تر است». و توضیح این مطلب از قرار ذیل می باشد.[۱] ۱-  این عبارت متناقض است چرا که سالم …

بیشتر بخوانید »

عدم گرایش به مذهب سلف

شیخ الاسلام ابن تیمیه می گوید: «در بین اهل سنت و جماعت اکثر گروه هایی که مشهور به بدعت هستند، به مذهب سلف گرایش ندارند بلکه مشهورترین گروه ها به بدعت، رافضه می باشد. حتی که عموم مردم چیزی جز رفض را از نشانه های بدعت نمی دانند؛ و سنی در اصطلاح روافض کسی است که رافضی نباشد… بنابراین دانسته …

بیشتر بخوانید »

اقوال سلف و دیدگاه آنان در باب محکم و متشابه

۱- ابن عباس می گوید: «به محکم ایمان آورده شده و بر مبنای آن دینداری می شود. و به متشابه ایمان آورده شده اما بر مبنای آن دینداری نمی شود. و همه ی آنها (محکم و متشابه) از جانب الله متعال نازل شده است.[۱] ۲- ام المومنین عایشه می گوید: «رسوخ آنها در علم این بود که به متشابه آن …

بیشتر بخوانید »

یکی از اسباب انحراف از فهم سلف

یکی از اسباب انحراف از فهم سلف صالح، جهل نسبت به زبان عربی و عدم شناخت کافی به زبان عربی و انتشار زبان غیر عرب می باشد. این مساله یکی از بزرگ ترین اسباب انحراف در این زمینه می باشد. و اولین بدعتی که در بین مسلمانان ظهور کرد، از سوی غیر عرب ها بود. اورزاعی رحمه الله می گوید: …

بیشتر بخوانید »

فهم نصوص در پرتو اقوال سلف

«الفهم» در لغت به معنای تصور معنای نیکو می باشد که وجود آن ذهن را برای استنباط آماده می کند. گفته می شود: «فهمت عن فلان – فهمت به»: «از فلانی فهمیدم؛ به وسیله آن فهمیدم». «الفهم» در اصطلاح: عبارت است از شناخت چیزی یا موضعی یا اتفاقی یا تعیین و تثبیت لفظی؛ و شامل شناخت صریح و کامل روابط …

بیشتر بخوانید »

مهمترین وسایلی که در رسیدن به منهج حق کمک می کند (۱)

تقوای الهی به همراه اخلاص و روی آوردن به او: خداوند متعال می فرماید: «یِا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ إَن تَتَّقُواْ اللهَ یَجْعَل لَّکُمْ فُرْقَاناً» (انفال: ۲۹) «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! اگر از الله بترسید برای شما راه نجات (و وسیله‌ای برای جدایی حق از باطل) قرار می‌دهد». ابن عباس، سدی، مجاهد، عکرمه، ضحاک، قتاده و مقاتل بن حیان و … …

بیشتر بخوانید »

عدم نگرانی از اندک بودن راهروان منهج

خداوند متعال می فرماید: «وَإِن تُطِعْ أَکْثَرَ مَن فِی الأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَن سَبِیلِ اللهِ إِن یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ یَخْرُصُونَ» (انعام: ۱۱۶) «و اگر از بیشتر کسانی‌که در روی زمین هستند اطاعت کنی، تو را از راه الله گمراه می‌کنند، زیرا (آن‌ها) جز از گمان پیروی نمی‌کنند و جز به دروغ سخن نمی‌گویند.» رسول خدا نیز به این …

بیشتر بخوانید »

عدم روی گردانی از منهج

خداوند متعال به کسی که راهی جز راه رسول الله در پیش گرفته و در مسیر با او مخالفت می کند و راه های منحرف از صراط مستقیم را دنبال می کند، هشدار داده و تهدید نموده و بیم داده است. خداوند متعال می فرماید: «وَمَن یُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِن بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدَى وَیَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مَا …

بیشتر بخوانید »

پایبندی به منهج

خداوند متعال به پیامبرش می فرماید: «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَکَ وَلاَ تَطْغَوْاْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ» (هود: ۱۱۲) «پس (ای پیامبر!) همان‌گونه  که فرمان یافته‌ای، (در برابر مشرکان) استقامت کن، و (نیز) کسی‌که با تو (به الله) رو آورده است (باید استقامت کند) و سرکشی نکنید. بی‌گمان او به آنچه  می‌کنید بیناست.» و از سفیان بن عبدالله ثقفی …

بیشتر بخوانید »

به وجود آمدن مذهب سلف

زمانی که امت اسلامی فرقه فرقه و گروه گروه شد و دیدگاه­ های فکری متفاوت در مورد اصول دین ظهور کرد، نیاز انتساب به سلف صالح خود را نشان داده و این مهم، علمای ربانی امت و استوانه­ های شاخص آن­را واداشت تا به طور مختصر به اصول و قواعد دیدگاه سلفی و اعتقاد قرآنی و نبوی بپردازند. و از …

بیشتر بخوانید »

اهمیت منهج

منهج و برنامه مشخص، نظم و ترتیب علم را حفظ می­کند چنانکه عقل بشری و اعمال ذهنی را با قواعد ثابت ضابطه­ مند می­ نماید[۱] و اینگونه انسان را برای رسیدن به حقیقت در موضوعاتی که تحقیق می­کند، کمک می­ نماید. شرط کسب علم و پیشرفت در آن، این است که خط مشی درست و صحیح برای فراگیری آن انتخاب …

بیشتر بخوانید »

منهج سلف صالح چیست؟

منهج سلف صالح همان اسلام نخستین است که پیامبر صلی الله علیه و سلم بصورت خالص به یارانش عرضه نمود و همان اسلامی است که ابوبکر و عمر و عثمان و علی آنرا شناختند، همان راه و روشی است که خالد و سعد برای آن جنگیدند و حمزه و مُصعب برای آن به شهادت رسیدند، همان جاده‌ای است که ابن …

بیشتر بخوانید »