فقه

کسی که قرآن را ماهرانه و بدون داشتن اشتباه و وقفه بخواند

پیامبر صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: «الَّذِی یَقْرَأُ القُرْآنَ، وَهُوَ ماهِرٌ بِهِ مَعَ السَّفَرَهِ الکِرَامِ البَرَرَهِ، وَالَّذِی یَقْرَأُ، وَیَتَتَعْتَعُ فِیهِ وَهُوَ وَهُوَ عَلَیْهِ شَاقَّ لَهُ أَجْرَانِ».[۱] «کسی که قرآن را ماهرانه و بدون داشتن اشتباه و وقفه بخواند، با فرشتگان بزرگوار و نیکوکار وحی است و با آنان محشور می‌شود و کسی که قرآن را به سختی و همراه وقفه …

بیشتر بخوانید »

با پیامبر اکرم سحری خوردیم، آنگاه برای ادای نماز به پا خواستیم

زید بن ثابت رضی الله عنه نقل می‌کند که: «تَسَخَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ ثُمَّ قُمْنَا إِلَى الصَّلَاهِ. قِیلْ: کَمْ کان بَینَهُمَا؟ قَالَ: خَمْسُونَ آیهٌ».[۱] «با پیامبر اکرم سحری خوردیم، آنگاه برای ادای نماز به پا خواستیم. یکی گفت: چقدر در میان‌شان – در میان سحری و نماز – فاصله بود؟ گفت: به اندازه‌ی خواندن پنجاه آیه». [۱]– بخاری، ۱۷۸۷ و …

بیشتر بخوانید »

وقتی یکی از شما روزه داشت، دشنام و ناسزا نگوید

«إِذَا کَانَ یَوْمُ صَوْمِ أَحَدِکُمْ، فَلَا یَرْفُثْ، وَلَا یصْخَبْ فَإِنْ سَابَّهُ أَحَدٌ اَوْ قَاتَلَهُ فَلْیَقُلْ: إِنِّی صَائِمٌ».[۱] «وقتی یکی از شما روزه داشت، دشنام و ناسزا نگوید و یا با صدای بلند بر دیگری داد نزند و اگر یکی به او بد گفت و یا با او جنگید، بگوید: من روزه هستم». [۱]– بخاری، ۱۷۷۱ و مسلم، ۱۹۴۴٫

بیشتر بخوانید »

چهارتن از صحابه چنان‌اند که درباره‌ی تمام ابواب فقهی (به نحوی از انحاء)، سخنی از آن‌ها منقول و مروی است

استاد ابو نصر بغدادی در کتاب «الاصول الخمسه عشر» می‌گوید: چهارتن از صحابه چنان‌اند که درباره‌ی تمام ابواب فقهی (به نحوی از انحاء)، سخنی از آن‌ها منقول و مروی است: حضرت علی، حضرت زید، حضرت ابن عباس، حضرت ابن مسعود. و در هرمسئله‌ای که این چهارتن، متفق القول باشند، امت اسلامی نیز با آن‌ها یکصدا خواهند بود و در مقابل …

بیشتر بخوانید »

فقهای هفتگانه مدینه منوره:

فقهای هفتگانه مدینه منوره: در مدینه‌ی منوره، علم و دانش و فرزانگی به هفت نفر، منتهی می‌گردد که عبارتند از: سعید بن مسیب بن أبی وهب (متوفی ۹۴ هـ): وی یکی از طلایه داران و پیشگامان پیشتازِ عرصه‌ی حدیث و فقه و زهد و تقوا بود.[۱] عروه بن زبیر بن عوام: وی فقیهی وارسته و مؤثق، و عالمی شهیر و …

بیشتر بخوانید »

بعضی از اصطلاحات (۲)

«التنبیه»: از «نبه» گرفته شده و به معنای «آگاهی و هوشیاری» است (و «تنبیه»: یعنی بیدار کردن، هوشیار ساختن، و آگاه کردن کسی بر امری). و در اینجا مصدر (که «التنبیه» باشد) به معنای «اسم مفعول» [یعنی «مُنبَّه بِه»] است یعنی «کاری که باید نسبت به آن آگاه شد».   «الفائده»: در لغت به این معنی است: «کل ما استفید …

بیشتر بخوانید »

بعضی از اصطلاحات (۱)

بعضی از اصطلاحات (۱) «الثّنِی» ‌[به کسر نون]: کاری که دو مرتبه انجام شود. پیامبر ج می‌فرماید: «لاثنیّ فی الصدقه» در سال، دو بار زکات گرفته نمی‌شود. «أیش»: مختصر «أیّ شیءٍ» است که عرب‌ها در محاورات و مکالمات خود، به جای «أیّ شیءٍ» ـ أیش ـ می‌گویند. «کتاب»: نوشته شده‌ای که مختص به موضوعی خاص از علم و دانش، و …

بیشتر بخوانید »

واژه‌های استفهام و پرسش

واژه‌های استفهام و پرسش واژه‌هایی که برای سؤال و پرسش به کار می‌روند، ده تا هستند که عبارتند از: ۱ و ۲ – «ما» و «ماهو»: به ذریعه‌ی این دو واژه، ازماهیت اشیاء، سؤال می‌شود. ۳- «أی»: به وسیله‌ی این واژه از «مُمیز» اشیاء سوال می‌شود. ۴- «کیف»: برای سؤال ازکیفیت و حالت ۵- «مَن»: برای سؤال از افراد و …

بیشتر بخوانید »

ضابطه‌ی واژه‌های عجمی و عربی

ضابطه‌ی واژه‌های عجمی و عربی واژه‌های عجمی (غیرعربی) ، بدین جهت «عجمی» محسوب می‌شوند، چرا که واضع نخست آن‌ها، عجم و غیرعرب بوده است. بنابراین اگر بعدها عرب‌ها نیز آن واژه‌ی عجمی را در محاورات خویش، به کار برند، ضرری به عجمی بودن آن نمی‌رسانند چرا که واضعِ نخست آن، عجمی بوده است. به عنوان مثال: اگر فردی عرب، نام …

بیشتر بخوانید »

کتب زوائد حدیث:

کتب زوائد حدیث: مقصود از «زوائد»، احادیثی است که در صحاح ستّه ویا دیگرکتب مهم حدیث نیامده‌اند و مؤلف به گردآوری و تدوین آن‌ها بپردازد [و باید دانست که احادیث زوائد به سه صورت تحقق می‌یابند: اول به این صورت: احادیثی که لفظاً و معناً به هیچ وجه – نه به وسیله‌ی راویان صحابی همین زوائد، و نه به وسیله‌ی …

بیشتر بخوانید »

کتاب های اجزاء

کتاب های اجزاء: اجزاء جمع «جزء» است. و عبارت از مجموعه‌ای از احادیث است که تنها از یک تن نقل شده باشد [خواه آن شخص، از طبقه‌ی صحابی‌ها باشد یا از طبقه‌ی بعدی، مانند: «جزء حدیث ابوبکر صدیق» و «جزء حدیث مالک»] و یا مجموعه‌ای از احادیث است که متعلق به یک موضوع خاص است [مانند: «جزء فضائل القران» امام …

بیشتر بخوانید »

تدوین «مجامیع»:

تدوین «مجامیع»: مجامیع، جمع «مجمع» است و عبارت از کتابی است که نویسنده در آن، تعدادی از مصنفات و کتب را گردآوری نماید و بر مبنای آن تألیفات و کتب گردآوری شده، کتابش را طبقه‌بندی و مرتب نماید. و مشهورترین این «مجامیع» عبارتند از: ۱-   «جامع الاصول من احادیث الرسول» اثر: ابوالسعادات معروف به ابن اثیر (متوفی ۶۰۶ ه‍). وی در …

بیشتر بخوانید »

کتب احکام:

کتب احکام: کتب احکام: عبارت از کتاب‌هایی است که فقط مشتمل بر احادیث احکام می‌باشد و مشهورترین این کتاب‌ها عبارتند از: «الامام فی أحادیث الاحکام» اثر: ابن دقیق العید (متوفی ۷۰۲ه‍) «الالمام بأحادیث الاحکام» اثر: ابن دقیق العید. این کتاب، مختصر کتاب «الامام فی احادیث الاحکام» می‌باشد. «المنتقی فی الاحکام» اثر: ابن تیمیه (متوفی ۶۵۲ه‍). و علامه شوکانی در کتابی …

بیشتر بخوانید »

«کتب و تألیفات موضوعی»:

«کتب و تألیفات موضوعی»: برخی از نویسندگان، به تصنیف و تدوین موضوع‌های خاصی پرداخته‌اند و در پیرامون آن، به گردآوری احادیثی که تناسبی با آن موضوع داشته پرداخته‌اند، و از این کتب می‌توان به این‌ها اشاره کرد: کتب «ترغیب و ترهیب» مانند: «الترغیب و الترهیب» علامه منذری (متوفی ۶۵۶ه‍) و «الترغیب و الترهیب» علامه ابن شاهین (متوفی ۳۸۵ه‍). ۲٫ کتب …

بیشتر بخوانید »

شیوه‌ی تدوین احادیث براساس ابواب فقهی:

شیوه‌ی تدوین احادیث براساس ابواب فقهی: این نوع از تصنیفات، مشتمل بر تمام ابواب دینی نمی‌باشند، بلکه مشتمل بر بیشترموضوعات [به ویژه موضوعات فقهی] می‌باشند و احادیث آن بر مبنای فقه [از جمله طهارت، نماز و زکات و روزه و…] طبقه بندی شده باشد و غالباً در این نوع از تألیفات، ابواب فقهی را نخست با «کتاب الطهاره» و سپس …

بیشتر بخوانید »

شیوه‌ی تدوین «جوامع»

شیوه‌ی تدوین «جوامع»: جوامع جمع «جامع» است و در اصطلاح محدثین عبارت از کتابی است که مشتمل بر تمام ابواب هشتگانه حدیث باشد [یعنی: عقاید، احکام، رقاق، آداب، تفسیر، تاریخ و سیر، سفر و قیام و قعود (که شمائل هم نامیده می‌شود) و مناقب و مثالب] و از مشهورترین «جوامع» می‌توان به این‌ها اشاره کرد: ۱-   «جامع الصحیح»: اثر «شیخ …

بیشتر بخوانید »

علائم و نشانه‌های علامه سیوطی در «جامع الکبیر» و «جامع الصغیر»:

علائم و نشانه‌های علامه سیوطی در «جامع الکبیر» و «جامع الصغیر»: ۱-   (خ): بخاری ۲-   (م): مسلم ۳-   (ق): بخاری و مسلم ۴-   (د): ابوداود ۵-   (ت): ترمذی ۶-   (ن): نسائی ۷-   (ه): ابن ماجه ۸-   (۴): سنن چهارگانه [ترمذی، ابوداود، ابن ماجه و نسائی] ۹-   (۳): ابوداود، نسائی و ترمذی ۱۰- (حم): مسند امام احمد بن حنبل ۱۱- (عم): …

بیشتر بخوانید »

اصطلاحات حافظ ابن حجر در کتاب «بلوغ المرام»:

اصطلاحات حافظ ابن حجر در کتاب «بلوغ المرام»: «اخرجه السبعه»: مراد حدیثی است که «امام بخاری»، «مسلم»، «ابو داود»، «ترمذی»، «نسائی»، «ابن ماجه» و «امام احمد بن حنبل» آن را روایت کرده باشند. «اخرجه السته»: مراد حدیثی است که صحاح شش گانه [«امام بخاری»، «مسلم»، «ابو داود»، «ترمذی»، «نسائی» و «ابن ماجه»] آن را روایت کرده باشند. «اخرجه الخمسه»: مراد …

بیشتر بخوانید »

علائم و نشانه‌های حافظ ابن حجر، در کتاب «تقریب التهذیب»:

علائم و نشانه‌های حافظ ابن حجر، در کتاب «تقریب التهذیب»: ۱-   (خ): صحیح امام بخاری ۲-   (خت): تعالیق امام بخاری ۳-   (بخ): «ادب المفرد» امام بخاری ۴-   (عخ): «خلق افعال العباد» امام بخاری ۵-   (ز): «جزء القراءه خلف الامام» امام بخاری ۶-   (‌ی): «جزء رفع الیدین» امام بخاری ۷-   (م): صحیح امام مسلم ۸-   (د): سنن ابو داود ۹-   (مد): …

بیشتر بخوانید »

علائم و نشانه‌های حافظ ابن حجر در کتاب «تهذیب التهذیب»

علائم و نشانه‌های حافظ ابن حجر در کتاب «تهذیب التهذیب»: ۱-   (ع): صحاح شش گانه. [بخاری، مسلم، ابوداود، ترمذی، نسائی، ابن ماجه] ۲-   (۴): سنن چهارگانه. [ابوداود، ترمذی، نسائی، و ابن ماجه] ۳-   (خ): صحیح امام بخاری. ۴-   (خت): تعالیق امام بخاری. ۵-   (بخ): «أدب المفرد» امام بخاری. ۶-   (عخ): کتاب «خلق افعال العباد» امام بخاری. ۷-   (ز): «جزء القراءه …

بیشتر بخوانید »

علائم و نشانه‌های علامه ذهبی در کتاب «المغنی فی الضعفاء»:

علائم و نشانه‌های علامه ذهبی در کتاب «المغنی فی الضعفاء»: ۱٫     (خ): بخاری. ۲٫    (م): مسلم. ۳٫     (و): ابو داود. ۴٫     (ت): ترمذی. ۵٫    (س): نسائی. ۶٫     (ق): ابن ماجه. ۷٫     (عه): سنن چهارگانه [ابن ماجه، نسائی، ترمذی و ابوداود‍]

بیشتر بخوانید »

هدف از تألیف و نگارش کتب

هدف از تألیف و نگارش کتب هدف از تألیف و نگارش کتب، در شش چیز خلاصه می‌شود: ۱-   نگارنده به نگارش و تألیف مطالبی بپردازد که در سابق، کسی بدان‌ها اشاره‌ای نکرده است. ۲-   تکمیل و اتمام کتاب‌های ناقص و ناتمام. ۳-   تصحیح خطاها و اشتباهات کتاب‌ها. ۴-   تشریح و توضیح مشکلات و پیچیدگی‌های کتاب‌ها. ۵-   اختصار و تلخیص کتاب‌های …

بیشتر بخوانید »

اصول و مبادی علوم

فوائد و نکات کلیدی و ارزنده، و ضوابط و قواعد اساسی و محوری، که هر محقق و پژوهشگری بدان‌ها نیاز دارد اصول و مبادی علوم انّ مبادی کل فنّ عشره الحدّ و الموضوع ثمّ الثمره فضله، نسبهٌ و الواضع الاسمُ الاستمدادُ حکم الشارع مسائلٌ والبعضُ بالبعض اکتفی ج و مِن دری الجمیع حاز الشرفا براستی اصول و مبادی هر فن، …

بیشتر بخوانید »

قواعد مذهب امام شافعی

فوائد و نکات کلیدی و ارزنده، و ضوابط و قواعد اساسی و محوری، که هر محقق و پژوهشگری بدان‌ها نیاز دارد   قواعد مذهب امام شافعی برخی از فقهاء و علماء، قواعد فقهی امام شافعی را این‌گونه در قالب نظم سروده‌اند: خمسٌ محررّه قواعـدُ مذهـب للشافعـی بها  تکـونُ خبـیــرا ضررٌ یـزال و عادهٌ قد حُکمت و کذا المشقه تجلـب التیسیرا …

بیشتر بخوانید »

اوزان و مقادیر شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی بدان‌ها اشاره رفته است (۶)

«بنت مخاض»: شتری که یک سال خود را کامل، و در سال دوم داخل شده باشد، و چون مادر پس از گذشت یک سال، احتمال حامله شدنش است، بدین خاطر به جُنگش «بنت مخاض» می‌گویند، و «مخاض» نیزبه معنی: شترحامله است. «الحِقه» [به کسر حاء]: شتری که سه سالش را کامل، و در سال چهارم داخل شده باشد، و چون …

بیشتر بخوانید »

اوزان و مقادیر شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی بدان‌ها اشاره رفته است (۵)

  «العصبه»: عددی مابین ۱۰ تا ۴۰ و این واژه مخصوص مردان است. و «العِصابه» [به کسر عین]: گروهی از مردم، گروهی از پرندگان، گروهی از اسبان، «و یومٌ عصیبٌ» و «یومٌ عَصَبْصَبٌ»: روز سخت. گفته می‌شود: «اعصوصب الیوم»: روزی سخت است.[۱] «النیّف» [بروزن «الهیّن»]: فزونی و زیادی. گفته می‌شود: «نیف فلانٌ علی السبعین» فلانی بر هفتاد افزود. و گفته …

بیشتر بخوانید »

اوزان و مقادیر شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی بدان‌ها اشاره رفته است (۴)

«الحُفنه»: یک مشت پُر از هرچیز «المساتق»: جمع «مُستَق» و «مُستَقه» [به ضم میم، و فتح تاء] است و به معنای: «پوستین دراز آستین» می‌باشد. و در حقیقت این واژه، معرّب «پوستین» فارسی است. «الکفه» [به کسر کاف]: کفّه‌ی ترازو «الرکب»: این واژه به گروهی از مسافران اطلاق می‌گردد که سوار بر شتراند، و جمعیتشان به ده نفر و یا …

بیشتر بخوانید »

اوزان و مقادیر شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی بدان‌ها اشاره رفته است (۳)

«القفیز» [به فتح قاف و کسر فاء]: جمع آن «اقفزه» و «قفزان» است و «قفیز» پیمانه‌ای قدیمی است که بر حسب اختلاف هر شهر، مقدارش نیز متفاوت می‌باشد. (قفیز: پیمانه‌ای معادل ۱۲ صاع و نیز مقدار ۱۴۴ گز از زمین) «القطمیر»: (پوست نازکی که بین خرما و هسته‌ی آن قراردارد و کنایه ازچیزکم و اندک و بی‌قدراست.) «قطمیر» از اوزان …

بیشتر بخوانید »

اوزان و مقادیر شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی بدان‌ها اشاره رفته است (۲)

«العِثکال»: خوشه‌ی خرما. «الشمردوخ»: خوشه‌ای که برآن خرما و یا انگور باشد. «القنّ»: برده «النبهرج» یا «البهرج»: درهم تقلبی، پول جعلی «الستوق»: درهم‌های ناسره و مغشوش «الدانق»: (سکه‌ی کوچک، یک ششم درهم): نوعی از نقود نقره‌ای است که معادل ۴۹۶ میلی گرم می‌باشد. «الارش»: دیه‌ای که به اعضای انسان (مادون نفس) واجب شود. «الشقص»: قسمتی از زمین، یا چیزی دیگر …

بیشتر بخوانید »

اوزان و مقادیر شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی بدان‌ها اشاره رفته است (۱)

اوزان و مقادیر شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی بدان‌ها اشاره رفته است (۱) مقادیر و اوزان شرعی و امثال آن‌ها که در کتب فقهی، به بیان آن‌ها پرداخته شده است، عبارتند از مقدار دیه (خون‌بها) براساس تحقیقات و پژوهش‌های «مجمع البحوث الاسلامیه» هزار اشرفی خالص می‌باشد که این مقدار با اوزان کنونی معادل ۴۲۵۰ گرم از طلای …

بیشتر بخوانید »

انتشار مذهب داود ظاهری

انتشار مذهب داود ظاهری انتشارمذهب داود ظاهری تقریباً تا قرن پنجم هجری از رونق خوب و چشمگیری برخوردار بود، به طوری که در ترویج و تأیید آن نیز کتبی به رشته‌ی تحریردرآمد، اما پس از قرن پنجم هجری از رونق و پیروان این مذهب کاسته شد و سیر انقراضی و نزولی خویش را شروع کرد، چرا که این مذهب به …

بیشتر بخوانید »

مصادر فقهی اباضیه

مصادر فقهی اباضیه از مصادر و منابع مهم فقهی آن‌ها، می‌توان این کتاب‌ها را نام برد: کتاب «الایضاح»: نوشته‌ی «عامر بن علی بن عامل شامخی». این کتاب از زمـره‌ی کتب اصیل و اساسی فقه اباضیه، در کشورهای عربی که در غرب واقع‌اند – از لیبی گرفته تا مراکش – به حساب می‌آید. کتاب «النیل وشفاء العلیل»: اثر «ضیاء الدین عبدالعزیز …

بیشتر بخوانید »

فرقه اباضیه

فرقه اباضیه   «اباضیه»:[۱] فرقه‌ای از فرق خوارج[۲] به شمار می‌آید که مؤسس و رئیس آن: «عبدالله بن أباض تمیمی» (متوفی ۸۰ ه‍) می‌باشد. این فرقه، از لحاظ آراء و افکار نزدیکترین فرقه از میان فرق خوارج، به جماعت اسلامی به شمار می‌آیند، آن‌ها نسبت به دیگر فرق خوارج از دروغ و غلو، بسیار دور و به اعتدال و میانه روی، …

بیشتر بخوانید »

«مصادر و منابع فقهی شیعه‌ی زیدیه»

«مصادر و منابع فقهی شیعه‌ی زیدیه» «المجموع الفقهی»: اثر امام زیدبن علی زین العابدین. «الروض النضیر، شرح مجموع الفقه الکبیر»: اثر«امام شرف الدین حسین بن الحیمی الیمنی». وی قبل از تکمیل نمودن این کتاب، به سال ۱۲۲۱ه‍ درگذشت و پس از او «سیدتقی عباس بن احمد حسنی»، عهده‌دار تکمیل این کتاب شد، و آن را تکمیل نیزکرد. «الازهار فی فقه …

بیشتر بخوانید »

علائم و نشانه‌هایی که بر ائمه و بزرگان حنابله دلالت دارند

  ردیف علامت و نشانه معنی و مفهوم ۱ م. خ محمد بن احمد خلوتی (متوفی ۱۰۸۸ ه‍) ۲ ع عبدالرحمن بن یوسف البهوتی (متوفی۱۰۸۹ ه‍) ۳ غ غنام بن محمد النجدی الدمشقی (متوفی ۱۲۴۰ ه‍) ۴ م. ر مرعی بن یوسف بن ابی بکر(متوفی ۱۰۳۳ ه‍) ۵ المص این علامت، مختصر واژه‌ی «المصنف» می‌باشد. و مرادش: «محمدبن احمد فتوحی» مشهور به «ابن نجار»، …

بیشتر بخوانید »

اصطلاحات اعلام در مذهب حنبلی

اصطلاحات اعلام در مذهب حنبلی «القاضی»: علماء و فقهای متقدم حنابله، واژه‌ی «القاضی» را برای علامه محمد بن حسین الفراء، ملقب به «ابویعلی الکبیر» اطلاق می‌کنند. و همچنین اگر فقهاء در کتاب‌هایشان، «ابویعلی» گفتند، مراد از آن، علامه محمد بن حسین الفراء می‌باشد، اما اگر «ابویعلی الصغیر» گفتند، مرادشان «محمد»، فرزند علامه محمد بن حسین الفراء و نویسنده‌ی کتاب «الطبقات» …

بیشتر بخوانید »

معاجم (فرهنگ‌نامه‌های) اصطلاحات در فقه حنبلی

معاجم (فرهنگ‌نامه‌های) اصطلاحات در فقه حنبلی کتاب «المطلع علی ابواب المقنع» اثر: شیخ محمد بن ابی الفتح البعلی الحنبلی (متوفی ۷۰۹ه‍). در حقیقت این اثر، شرحی برای اصطلاحات فقهی، و الفاظ غریب و نامأنوس کتاب «المقنع»، نوشته‌ی ابن قدامه می‌باشد. نویسنده در این کتاب، مباحث لغت را به زیبایی هرچه تمام، به تصویر کشیده و فوائد و نکاتی را در …

بیشتر بخوانید »

مصادر و منابع فقه حنبلی (۴)

 مصادر و منابع فقه حنبلی (۴) کتاب «الشافی» موسوم به «الشرح الکبیر»: اثرامام عبدالرحمن بن ابوعمر، محمد بن احمد بن قدامه المقدسی (متوفی ۶۸۲ه‍). نویسنده در این کتاب به شرح کتاب «المقنع» (نوشته موفق الدین ابن قدامه) پرداخته است. دو فائده: فائده‌ی اول: از میان متون فقه حنبلی، سه کتاب به شهرت بس بزرگ و سترگ، دست یافته‌اند: «مختصرالخرقی»: شهرت …

بیشتر بخوانید »

مصادر و منابع فقه حنبلی (۳)

مصادر و منابع فقه حنبلی (۳) کتاب گرانسنگ و مفید «الفروع»: اثر «شیخ شمس‌الدین محمد بن مفلح» (متوفی ۷۶۳ه‍). «مُنتهی الارادات فی جمع المقنع مع التنقیح وزیادات»: اثر «شیخ تقی الدین محمد بن ابراهیم الفتوحی المصری» مشهور به «ابن نجار» و متوفی ۹۷۲ ه‍ . ق. این کتاب از جمله‌ی معتمدترین کتب متأخرین به شمار می‌آید که مسائل و احکام …

بیشتر بخوانید »

مصادر و منابع فقه حنبلی (۲)

«المستوعب»: اثر علامه محمد بن عبدالله بن حسین السامُرِّی (به ضم میم و کسر راء مشدده) و متوفی ۶۱۶ ه‍ . این اثر، کتابی است که از الفاظ و واژه‌هایی بسیار مختصر، و از معانی و فوائدی بس زیاد برخوردار است. نویسنده در خطبه‌ی کتابش چنین می‌گوید که وی این کتاب را از میان این کتاب‌ها گردآوری و تدوین نموده …

بیشتر بخوانید »

مصادر و منابع فقه حنبلی (۱)

مصادر و منابع فقه حنبلی (۱) از مهم‌ترین و بارزترین کتب تألیف شده در فقه حنبلی، می‌توان به این تصنیفات و نوشته‌ها اشاره کرد: «مختصرالخرقی»: اثر ابوالقاسم عمر بن حسین بن عبدالله (متوفی ۳۳۴ ه‍). این کتاب از زمره‌ی نخستین کتاب‌هایی می‌باشد که در فقه حنبلی نگاشته شده و هیچ کتابی به سان آن به مذهب حنبلی خدمت نکرده است …

بیشتر بخوانید »

حروفی که در مذهب حنابله، بیانگر اختلاف‌اند

حروفی که در مذهب حنابله، بیانگر اختلاف‌اند حروفی که در مذهب حنابله، بیانگر اختلاف‌اند، عبارتند از[۱] «حتّی»: این حرف در اختلافی که قوی است، استعمال می‌شود. به عنوان مثال: فقهاء می‌گویند: «لا تجوز الصلوه فی اوقات النهی حتّی ماله سبب»، یعنی نماز در اوقات ممنوعه درست نمی‌باشد حتی نمازهایی که دارای سبب خاصی هستند (مانند: تحیه المسجد و تحیه الوضو …

بیشتر بخوانید »

اصطلاحات «ابن مفلح» در کتاب «الفروع»

اصطلاحات «ابن مفلح» در کتاب «الفروع» «علی الأصَحّ»: یعنی براساس صحیح‌ترین روایت از میان دو روایت (مراد روایت امام است). «فی الأصح»: یعنی «أصح الوجهین»: یعنی بر اساس صحیح‌ترین وجه از میان دو وجه (مراد اقوال شاگردان و صاحبان مذهب است.) «وعنه کذا» یا «و قیل کذا»: این اصطلاح، دال بر این است که مسئله‌ی پیشین، بر خلاف آن است. …

بیشتر بخوانید »

اصطلاحات فقهاء در مذهب حنابله (۵)

اصطلاحات فقهاء در مذهب حنابله (۵) اصطلاح «الشرح»: هرگاه اصطلاح «الشرح» در کتاب‌های حنابله اطلاق گردد، مراد از آن «شرح المقنع» موسوم به «الشافی» اثر «شمس الدین ابن ابی عمر المقدسی» می‌باشد. «ابن بدران» پس ازبیان این مطلب می‌گوید: [۱] این اصطلاحی خاص است وگرنه قاعده‌ی کلی این است که هرگاه «شارح متن» اصطلاح «شرح» یا «شارح» را اطلاق کند …

بیشتر بخوانید »