تحمّل آزار و اذیّت همسایه اینکه انسان همسایه‌اش را اذیّت نکند و مصیبت را از وی دور سازد و در برابر دستان و زبان‎های ستمگر و بد، از او حمایت و دفاع نماید و به وی نیکی کند؛ تمامی این موارد فضیلت بوده و خوب است. امّا فضیلت دیگری نیز وجود دارد؛ یعنی صرف‌نظرکردن از لغزش‌های همسایه و بخشش بسیاری …

نیکی به همسایه برای خوش‌همسایگی فرد تنها این کافی نیست که همسایه‌‌اش را اذیّت نکند و در برابر افراد ستمگر و زبان‎های بدگو، به‎وسیلۀ قدرت و جایگاه خویش، از وی دفاع نماید. بلکه باید با انجام انواع نیکی‌ها، به وی احسان کند و این کار نشانۀ فضیلت و دلیل ایمان و علامت صداقت انسان است. در صحیح بخاری و صحیح …

حمایت از همسایه یکی از مواردی که دربارۀ همسایه سفارش شده و حقّ وی به شمار می‌رود، حمایت از اوست و اقدام فرد برای نجات همسایه از مصیبتی که به وی رسیده، نشانۀ شرافت و والاهمّتی وی است؛ فرقی نمی‌کند که آن مصیبت علیه آبرو، جسم، مال یا سایر موارد باشد.

خودداری از آزار و اذیّت قبلاً بیان گردید که همسایه دارای جایگاهی والا و حرمت فراوانی است. به همین سبب، کسی که همسایه‌اش را اذیّت نماید، به شدّت مورد تهدید و تحذیر قرار گرفته و آزاررساندن به ناحق و اذیّت‌کردن همسایه، شدیداً تحریم شده است. در صحیح بخاری، از ابوشریح س روایت شده که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «وَاللَّهِ …

توصیۀ اسلام دربارۀ همسایه بدون تردید اسلام در مورد همسایه توصیه نموده و جایگاهش را بلند گردانیده است. از دیدگاه دین اسلام، همسایه حرمت و حقوق فراوانی دارد که قوانین اخلاقی و احکام بشری از آن‎ها آگاه نیستند. و بلکه قوانین و احکام وضعی برخی از حقوق همسایه را نادیده گرفته و برایش قائل به حرمت و احترامی نشده‌اند، زیرا …

عمومیّت مفهوم همسایگی بدون تردید همسایگی از نظر مسکن، آشکارترین و واضح‌ترین نوع همسایگی است. امّا مفهوم همسایه و همسایگی -در اسلام- منحصر بر همسایگی از لحاظ مسکن نمی‌شود، بلکه عام‌تر از این بوده و همسایگی در محلّ تجارت، بازار، مزرعه، مدرسه و مکان درس نیز وجود دارد. همچنین این مفهوم شامل همسفر انسان می‌شود که از نظر مکانی و …

محدودۀ همسایگی دیدگاه عالمان دربارۀ محدودۀ شرعی همسایگی متفاوت است؛ مثلاً در این باره گفته شده است که: محدودۀ همسایگی ۴۰ منزل از هر طرف است؛ این سخن از أمّ المؤمنین عایشهل و نیز از زهری و اوزاعی رحمهما الله نقل شده است؛ از هر طرف، ۱۰ منزل را شامل می‌شود؛ کسی که صدا و درخواست انسان را بشنود، همسایه …

مفهوم جوار (همسایه) ۱- تعریف جار أ- مفهوم لغوی جار: ابن منظور می‌گوید: «جوار: مجاورت و جار یعنی کسی که در کنار توست. جاورَ الرّجلَ مجاوره وجِواراً وجُواراً – که با کسره‌خواندن، فصیح‌تر است-: یعنی با او ساکن شد و آرام گرفت. اینکه گفته می‌شود فلانی خوش‌‌همسایه است، به سبب حالت و نوعی از کنار هم بودن و همسایگی است.»[۱] …

زندگی اجتماعی در اسلام (۲) الله می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱلدِّینَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُۗ﴾ [آل‌عمران: ۱۹] «همانا دین [حق] از دیدگاه الله تعالی، اسلام است.» ﴿وَأَنزَلۡنَآ إِلَیۡکَ ٱلۡکِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَیۡنَ یَدَیۡهِ مِنَ ٱلۡکِتَٰبِ وَمُهَیۡمِنًا عَلَیۡهِۖ﴾ [المائده: ۴۸] «و [این] کتاب [قرآن] را به حق بر تو نازل کردیم درحالی ‌که تصدیق‌کنندۀ کتاب‌های پیش از خود بوده و بر آن‎ها شاهد …

زندگی اجتماعی در اسلام (۱) ادیان آسمانی باعث اصلاح نفوس، روشنایی دیده‌ها و گشایش راه حکمت می‌شوند. و بدون تردید تأثیر و نقش اسلام در این زمینه، از سایر ادیان بیشتر و روشن‌تر است، زیرا دین اسلام بهترین و خاتم و کامل‌ترین ادیان به شمار می‌رود و از این رو، تعجّبی نیست که تمامی جزئیّات مسائل اعتقادی و رفتاری، تربیّتی، …

تعریف امّت اسلامی در پرتو متون شرعی، می‌توان امّت اسلامی را این‌گونه تعریف کرد: گروه‌هایی از مردم که اعتقاد اسلام آنان را با یکدیگر جمع نموده است و صرف‌نظر از هر نوع اعتبار و معیار دیگری. قرآن کریم در تأیید این سخن می‌فرماید: ﴿وَإِنَّ هَٰذِهِۦٓ أُمَّتُکُمۡ أُمَّهٗ وَٰحِدَهٗ وَأَنَا۠ رَبُّکُمۡ فَٱتَّقُونِ﴾ [المؤمنون: ۵۲] «و همانا این امّت شما، امّت واحدی …

مفهوم امّت این واژه چندین معنا دارد؛ مثلاً بر یک دورۀ زمانی، گروهی از مردم، شریعت و … اطلاق می‌گردد. امّا در اصطلاح اجتماعی، بر گروهی از مردم که براساس یک موضوع و موردی؛ مانند یک دین یا یک زمان و مکان با یکدیگر جمع شده‌اند، اطلاق می‌شود؛ فرقی نمی‌کند که این کار با ارادۀ خوشان نباشد؛ همچون نژاد و …

مفهوم جماعت یعنی گروهی از مردم که یک یا چندین رابطه آنان را با یکدیگر جمع نموده است؛ مانند رابطۀ خویشاوندی و نژادی. بنابراین جماعت از این لحاظ، بخشی از عناصر جامعه است.[۱] [۱]– نک: الإسلام وبناء المجتمع،، ص ۱۳٫

مفهوم جامعۀ اسلامی تنها تفاوت جامعۀ اسلامی با سایر جوامع، همان ویژگی‌ها و صفات منحصر به فردش است که برخی از آن‎ها در ادامه بیان خواهد شد. پس می‌توان جامعۀ اسلامی را این‌گونه تعریف کرد: سکونت و اجتماع گروهی از مسلمانان در سرزمین خودشان براساس رابطۀ اسلامی که امورشان در پرتو قوانین و احکام اسلام است و سرپرست و حاکم …

جامعۀ بشری یعنی مجموعه‌ای از مردم که از چندین فرد تشکیل شده است.[۱] یا اینکه جامعۀ بشری یعنی تعداد زیادی از ساکنان که براساس روابط اجتماعی و مصالحی مشترک، با یکدیگر جمع شده و دارای قوانین و قدرتی که بر آنان مسلّط و مراقب است، هستند.[۲] [۱]– نک: أصول النّظام الاجتماعی فی الإسلام، محمّد بن عاشور، ص ۳۹٫ [۲]– نک: …

مفهوم اجتماع اصل این واژه از «جمع» به معنای جمع‌نمودن یک شیء و حفاظت آن از پراکندگی است. مفهوم اصلی عبارات: جَمَعَ جمعاً وجَمَّعهُ، وأجمَعهُ فاجتمَعَ و نیز تَجَمَّعَ واستَجمَعَ همان جمع‌آوری است. مجموع: یعنی آنچه از چندین جا و جنبه، گردآوری و جمع می‌گردد. ابن منظور می‌گوید که: تَجَمّعَ القوم؛ یعنی آن قوم از اینجا و آنجا جمع شدند.[۱] …

احتکار مباح موارد زیر از این قبیل است: آنچه انسان برای امرار معاش خویش و خانواده‌اش ذخیره می‌کند، مگر در زمان بحران و سختی که مردم در ذخیرۀ موادّ ضروری زیاده‌روی می‌کنند و این احتکار ناجایز است؛ آنچه ذخیره می‌شود تا در آینده مصرف گردد، چون امکان دارد که تولید آن فصلی باشد، امّا در تمامی ایّام سال مصرف شود؛ …

حکم احتکار احادیث فراوانی بیانگر حرمت این کارند؛ از جمله اینکه پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «لَا یَحْتَکِرُ إِلَّا خَاطِئٌ»؛ «فقط انسان خطاکار [و گنهکار] احتکار می‌کند.» و بنا بر روایتی: «مَنِ احْتَکَرَ فَهُوَ خَاطِئٌ»[۱]؛ «کسی که احتکار کند، قطعاً خطاکار [و گنهکار] است.» شوکانی در توضیح احادیث مربوط به احتکار می‌گوید: «بدون تردید مجموع این روایات بیانگر حرمت و …

ضررهای احتکار به طور خلاصه می‌توان گفت که ضررهای احتکار از این قرار است: أ- بالارفتن قیمت کالاها و خدمات؛ ب- کنترل و در اختیارگرفتن هرچند اندک قیمت موادّ خام و کالاهای ساخته‌‌شده؛ ت- توقّف جنبه‌های فنّی به سبب نبود رقابت عادلانه؛ ث- محدودشدن و کاهش تولید در بسیاری از مواقع؛ ج- برطرف‌نشدن نیازهای مردم به اندازۀ کافی؛ ح- تلاش …

مفهوم احتکار از دیدگاه فقیهان، احتکار یعنی نگهداشتن غذا یا سایر کالاهایی که مردم به آن‎ها نیاز دارند به قصد اینکه گران شود. این اصطلاح در اقتصاد وضعی به معنای تسلّط بر مال یا درخواست کالاست به منظور رسیدن به بیشترین سود ممکن و نیز کنترل این نوع کالا برای هدفی غیر انسانی.[۱] [۱]– نک: النّظام المالی الاقتصادی فی الإسلام، …

ربا پیامدهای ویرانگر جانی و بهداشتی دارد فرد رباخوار بردۀ ثروت است و برای رسیدن به آن، باکی ندارد که مرتکب امور حرام شود یا حدود و شرایط را رعایت نکند. برخی از پزشکان معتقدند که آشفتگی و اضطراب اقتصادیِ برخاسته از حرص و طمعی که هرگز برطرف نمی‌گردد، باعث پیدایش بسیاری از بیماری‌های قلبی؛ مانند فشار خون مداوم، سکتۀ …

ربا عامل جرم و مصرف اموال برای بهره‌کشی و سلطه‌جویی مضر است از بدهکار درخواست می‌شود که آنچه بر ذمّه‌ دارد را پرداخت نماید و در اغلب موارد، بدهی وی سنگین است و از این رو، به دنبال راه و شیوۀ سریعی است که او را از این گرفتاری‌ها نجات دهد و از آنجا که به فرمودۀ پیامبر راستگو و …

ربا انسان را آزمند و حریص می‌گرداند و اخلاق پسندیده را نابود می‌سازد فردی رباخوار با تحمیل وام‌های بسیار بر مردم، از نیازهای آنان سوء استفاده می‌کند، به گونه‌ای که فرد وام‌گیرنده و بدهکار نمی‌تواند خود را از این گرفتاری نجات دهد و علاوه بر این، دروازه‌های خیر و همکاری بر نیکی و تقوا و قرض الحسنه را می‌بندد، چنانکه …

ربا باعث تنبلی و بیکاری می‌شود سرشت انسان تمایل به ثروت فراوان و آسایش و راحتی دارد و ربا یکی از مهم‌ترین عوامل تنبلی و تن‌پروری و ترک تلاش برای روزی و کسب و کار است. بدون تردید این ویژگی از دیدگاه شریعت مبارک اسلام که تشویق به کار و تلاش نموده، مذموم و ناپسند است. یکی از صفات پیامبران …

فلسفۀ تحریم ربا دلایل متعدّدی در زمینۀ تحریم ربا وجود دارد؛ از جمله: ۱) دوری از ستم و خوردن اموال مردم به ناحق الله ـ می‌فرماید: ﴿فَإِن لَّمۡ تَفۡعَلُواْ فَأۡذَنُواْ بِحَرۡبٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦۖ وَإِن تُبۡتُمۡ فَلَکُمۡ رُءُوسُ أَمۡوَٰلِکُمۡ لَا تَظۡلِمُونَ وَلَا تُظۡلَمُونَ﴾ [البقره: ۲۷۹] «پس اگر [چنین] نکردید، یقین داشته باشید که الله و رسولش با شما جنگ خواهند کرد …

ادلّۀ تحریم ربا بر اساس دلایلی از قرآن و سنّت و اجماع، ربا حرام و گناه کبیره است. در قرآن کریم آمده است که: ﴿ٱلَّذِینَ یَأۡکُلُونَ ٱلرِّبَوٰاْ لَا یَقُومُونَ إِلَّا کَمَا یَقُومُ ٱلَّذِی یَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّیۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ ذَٰلِکَ بِأَنَّهُمۡ قَالُوٓاْ إِنَّمَا ٱلۡبَیۡعُ مِثۡلُ ٱلرِّبَوٰاْۗ وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلۡبَیۡعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰاْۚ فَمَن جَآءَهُۥ مَوۡعِظَهٞ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمۡرُهُۥٓ إِلَى …

قوانین داد و ستد با اجناس ربوی معامله با این اجناس، از دو حالت زیر خارج نیست: حالت اول: فروش کالای ربوی با هم‌جنس خودش؛ مانند فروش طلا با طلا، که برای جواز معامله در این حالت، دو شرط لازم است: یکسان‌بودن مقدار دو کالا؛ تحویل و دریافت کالا در همان مجلس معامله، زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: …

علّت ربا در حدیث قبلی، پیامبر صلی الله علیه وسلم انواع ششگانۀ مذکور را به صراحت بیان فرمودند و آنچه از لحاظ علّت با آن‎ها مشترک باشد نیز حرام و ممنوع است. علّت از این قرار است: طلا و نقره: علّت در آن‎ها ثمن و پول‌بودن است، زیرا اشیا با طلا و نقره قیمت‌گذاری می‌شوند و از این رو، هرآنچه …

انواع ربا ربا بر دو نوع است: نوع اول: ربای در نسیه که چندین صورت دارد: زیادت در قرض در مقابل زیادت در مدّت: مثلاً بدهکار پس از رسیدن زمان پرداخت، از طلبکار درخواست تمدید مدّت آن را نماید و طلبکار به شرط زیادت در مقدار بدهی، درخواستش را قبول کند. ربای جاهلیّت همین است، زیرا بیشتر معاملات آنان این‌گونه …

تعریف ربا أ- مفهوم لغوی ربا این واژه مصدر «ربا یربو ربواً ورباً» به معنای افزونی و رشد و بالارفتن است.[۱] ب- مفهوم شرعی ربا یعنی زیادتی یا نسیه در برخی اشیا که شریعت این کار را حرام کرده است.[۲] [۱]– لسان العرب، ج ۱۴، ص ۳۰۴٫ [۲]– نک: الإقناع، حجاوی، ج ۲، ص ۲۴۵٫

همبستگی و تعهّد اجتماعی یعنی اینکه جامعه از افراد و گروه‌ها حمایت و پشتیبانی نماید، به گونه‌ای که همچون نظام سرمایه‌داری، مصلحت فرد بر مصلحت جامعه غالب نگردد و یا به مانند نظام سوسیالیستی، مصلحت فرد در مصلحت جامعه ذوب و تباه نشود. بلکه باید کیان و نوآوری و ویژگی‌های فردی حفظ شود، همان‌گونه که ساختار و تسلّط جامعه حفظ …

از مقاصد دین: احسان به مردم و تقدیم‌نمودن خدمات به آنان است از مقاصد عظیمی ‌که شریعت اسلامی‌ با آن آمده است، احسان به مردم و بذل معروف به انواع آن است، و تقدیم یاری و خدمات به آنان است، و گشودن مشکلاتشان و برآورده کردن حاجتشان و برداشتن اذیت از آنان است، و بر این اصل نصوص کتاب و …

اقامۀ حدود از مهم‌ترین امور امام یا نائب او است: علما اتفاق دارند بر اینکه کسی که در دار الإسلام حد را اقامه می‌کند، امام یا نائب او می‌باشد، چه متعلق به ردّه باشد یا به بقیه‌ی ‌حدود و تعزیرات، برای اینکه احتیاج به اجتهاد دارد و ستمگر در آن ایمن نمی‌باشد، پس واجب است که به امام واگذار گردد، …

حکم هجرت ابن قاسم در حاشیه‌ی اصول ثلاثه می‌گوید: «هجرت با کتاب و سنّت و اجماع ثابت است، به ترک کننده‌اش وعید داده شده و بسیاری از علماء، اجماع بر وجوب هجرت از سرزمین‌ شرک به سرزمین‌ اسلام را نقل کرده‌اند». انتها.

تعریف شرعی هجرت خارج شدن در راه الله از دارالکفر به دارالاسلام است، و گاه هجرت بر خارج شدن از سرزمین‌ معصیت به سرزمین‌ طاعت، و از سرزمین‌ بدعت به سرزمین‌ سنّت اطلاق می‌شود.

تعریف لغوی هجرت هِجرت و هُجرت: انتقال و خروج از زمینی به سوی زمین دیگر است. امام ابن الأثیر : در النهایه می‌گوید: «هجرت در اصل: اسمی ‌از هجر است که ضد وصل است، و آن را هجر و هجران کند، سپس بر خروج از زمینی به سوی زمین دیگر و ترک اولی برای دومی ‌غلبه می‌یابد». انتها

از حکم دادن به سرزمینی به دارالکفر بودن، از آن لازم نمی‌آید که درباره‌ی مسلمانان آنجا حکم به کفرشان داده شود، بلکه این از گفته‌های غلات است و مسلکی از مسالک خوارج می‌باشد. ابوالحسن اشعری این قول را از یکی از فرقه‌های خوارج نقل می‌کند: «ارازقه گمان کردند اینکه کسی که در دارالکفر اقامت کند کافر می‌باشد و جایز نیست …

اقسام دار الکفر تقسیم سرزمین‌های کفر از این جهت که کفر در آن قدیم یا جدید است بر دو قسم است: دار الکفر اصلی، و آن سرزمینی است که هیچ گاه دار الإسلام نبوده است. دار الکفر طارئ، آن سرزمینی است که زمانی دار الإسلام بوده، سپس کفار بر آن دست یافتند، یا حکامشان مرتد شدند، یا اهل آن سرزمین‌ …

علت حکم کردن بر دار به اسلام یا کفر با بررسی کلام علماء معلوم می‌شود که آن‌ها دو سبب را برای حکم بر سرزمین‌ بیان می‌کنند: اول: قوّت و غلبه. دوم: نوع احکامی ‌که بر آن تطبیق می‌شود. ابن حزم می‌گوید: «و قول رسول الله ص که می‌فرماید: «أنَا بَرِیءٌ مِنْ کُلِّ مُسلِمٍ أَقَامَ بَینَ أَظهُرِ المُشرِکِینَ»؛ «من از هر …

تعریف دار الإسلام و دار الکفر دار الإسلام: آن، هر سرزمین یا منطقه‌ای است که در آن احکام اسلام بلند باشد و غلبه و قوّت و کلمه در آن برای مسلمانان است؛ اگرچه هم بیشتر ساکنان این دیار از کافران باشد. دار الکفر: آن، هر سرزمین یا منطقه‌ای است که احکام کفر در آن بلند باشد و غلبه و قوّت …

معنی اصطلاحی دار علما از سلف و خلف اختلاف ندارند در تقسیم عالم به دو دار که سومی ‌ندارد، دار اسلام و دار کفر، و این تقسیم تقسیمی ‌اصیل و برگرفته از کتاب الله و سنّت رسول الله ص است. پس (دلیل) از کتاب الله تعالی، این فرموده اش است: ﴿وَٱلَّذِینَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَٱلۡإِیمَٰنَ مِن قَبۡلِهِمۡ یُحِبُّونَ مَنۡ هَاجَرَ إِلَیۡهِمۡ﴾ …

معنی لغوی دار در لغت، دار بر محل اطلاق می‌شود، و عرصه([۱]) و بناء را جمع می‌کند، و همچنین بر سرزمین اطلاق می‌شود. صاحب معجم اللغه می‌گوید: «دار: مسکنی است که بناء و آنچه حول آن است را جمع می‌کند، الله تعالی می‌فرماید: ﴿فَجَاسُواْ خِلَٰلَ ٱلدِّیَارِۚ وَکَانَ وَعۡدٗا مَّفۡعُولٗا۵﴾ [الإسراء: ۵] «پس (برای قتل و کشتار) درون خانه‌ها را جستجو …

بعضی از صفات خوارج که در سنّت آمده است اهل اسلام را می‌کشند و اهل اوثان را رها می‌کنند تراشیدن موی سر معتقد بودن به امامت غیر قریشی جهلشان به اصول و فروع دین

تعریف خوارج حافظ ابن حجر در تعریف آنان و سبب نام گذاری شان می‌گوید: «اما خوارج، پس آنان جمع خارجه‌اند یعنی طایفه، و آنان گروهی اهل بدعت هستند، بخاطر خروجشان از دین و خروجشان بر بهترین مسلمانان به این نام، نامیده شده‌اند».([۱]) [۱]– فتح الباری: ۱۲/۲۹۶٫

فرق بین گروه باغی با گروه محارب محارب از روی فسق و عصیان، بدون تأویل خارج شده است، و باغی با تأویل خارج شده است. محارب، بخاطر دنیا خارج شده است، و باغی بخاطر دین خارج شده است. محارب بر رعیت خارج شده است، و باغی بر امام خارج شده است.