منهج سلف صالح

موضع ابن تیمیه در برابر غزالی

موضع ابن تیمیه در برابر غزالی از نظر شدت انتقاد و اختلاف معیارها متفاوت است این بدان سبب است که غزالی در نقد فلسفه و علم کلام با آنها موافق بوده است اما نزد شیخ الاسلام، عقیده­ ی صحیح مد نظر بود. و ما می­دانیم غزالی به انحرافات فلسفه ­ی یونان و اثر آن بر برخی از فیلسوفان اسلامی پی …

بیشتر بخوانید »

بارزترین چهره های تصوف و بیان اختلاف و تفاوت آرای آنها با آرا و اندیشه های اولین مسلمانان

الف) حلاج: حلاج اولین کسی نیست که اندیشه ی حلول را بیان کرد بلکه قبل او سبئیه به بیان چنین اندیشه ای دست یازیده و قائل بر این شدند که روح خدا بر علی حلول کرده و علی خدا شده است. وقتی به کتاب «الطواسین» حلاج رجوع می کنیم، مذهب و اندیشه ی وی روشن و آشکار میگردد. در این …

بیشتر بخوانید »

ابن تیمیه و تصوف

شیخ الاسلام در موضع­ خود در برابر تصوف و صوفیه، ملتزم و متمسک به قواعد اساسی در اجتهادات خویش بود، چنانکه در منهج تاریخی اصل را بر اقتدا و پیروی از صحابه و تابعین گذاشته بود و این رویه بر اساس فهم او از حدیث نبوی بود که می­ فرماید: «خیر القرون القرن الذی بعثت فیهم، ثم الذین یلونهم ثم …

بیشتر بخوانید »

رد برخی از احادیث نبوی و انکار آن از سوی معتزله

ادامه­ ی مسیر تاویل کلامی معتزله اگر پیوسته باشد و باز نایستد، در عقل برخی از آنان انکار حدیث پیامبر و عیبجویی از آن­را زنده می­کند هرچند انگیزه ­ی آنان با انگیزه و مشوق­های پیشینیان آنان و امامان اعتزال متفاوت باشد. برای مواجهه با اینان تنها استدلال­های عقلی در قالب جملاتی کوتاه و آسان کافی است، جملاتی که یک متفکر …

بیشتر بخوانید »

نگاهی به اشاعره از منظر شیخ الاسلام ابن تیمیه:

تردیدی نیست که علاقه و انگیزه دفاع از عقیده­ ی اهل سنت به طور خاص و دفاع از اسلام به طور کلی، عاملی بود که اشاعره را به استفاده از کلام و – به گمان آنها منهج و – شیوه­ی درست برای رسیدن به این هدف سوق داد اما پس از تجربه ­ی کلام بر ایشان روشن شد که این …

بیشتر بخوانید »

موضع علمای سلف در برابر معتزله

سلف صالح، به شدت در برابر علم کلام موضع گرفتند و با اهل کلام مخالفت و مبارزه نموده و از غوطه ­ور شدن در این علم دوری گزیدند. زمانی که معتزله قوت گرفتند، به میدان آمده و در برابر آنان ایستادند و با منهجی مخالف با منهج و روش آنان، علامات منهج خالص سلفی را در عنایت و توجه به …

بیشتر بخوانید »

رد برخی از احادیث نبوی و انکار آن از سوی معتزله

ادامه ­ی مسیر تاویل کلامی معتزله اگر پیوسته باشد و باز نایستد، در عقل برخی از آنان انکار حدیث پیامبر و عیبجویی از آن­را زنده می­کند هرچند انگیزه­ ی آنان با انگیزه و مشوق ­های پیشینیان آنان و امامان اعتزال متفاوت باشد. برای مواجهه با اینان تنها استدلال­های عقلی در قالب جملاتی کوتاه و آسان کافی است، جملاتی که یک …

بیشتر بخوانید »

عقل و عالم غیب

  مناقشه­ با کسانی که گرایش اعتزالی دارند می ­طلبد که با دلیل و براهین عقلی آنها را مورد خطاب قرار دهیم و بیان کنیم که حقایقی که شریعت آورده است، هیچ­گونه منافاتی با احکام عقل انسانی و معیارهای آن ندارد: شریعت به روشنی از عالم غیب به ما خبر داده است و به صورت دقیق تفاصیل آن­را آورده است …

بیشتر بخوانید »

پاسخِ معتزله

علمای اهل سنت، معتزله را نکوهش می­ کنند چرا که آنها احادیثی را که موافق با اغراض، اهداف و مذهب­شان نباشد، رد می­کنند و ادعا می­ کنند که آن احادیث مخالف با عقل است (پس بدون نیاز به دلیلی باید آنها را رد نمود، مانند منکرین عذاب قبر، صراط، میزان، دیدن پروردگار عزوجل در آخرت.)[۱] علاوه بر اختلاف آنها در …

بیشتر بخوانید »

موضع انسان در برابر تقدیر

انسان در برابر این حقیقت نمی­ تواند فرار کند و او میان امر و نهی قرار دارد که باید به امر گردن نهاده و از نواهی اجتناب کند و صبر بر این دو، لازم و ضروری است و از دو شکل خارج نیست: اول: موافق هوس، اراده و خواست او است مانند سلامتی، مقام و مال. و دیگری: با خواست …

بیشتر بخوانید »

آثار ایمان به صفات پروردگار در زندگی دنیوی ما

کسی که با توجه ژرف، قرآن را بخواند و بر سنت نبوی مطلع شود، عنایت روشن و آشکار این دو مصدر وحی به اثبات اسما و صفات پروردگار برایش مشهود می­ شود و اینگونه به نتیجه، فواید و آثار آن در حیات بشری خود پی می­بریم و به امید و آرزو دل بسته و در برابر عوامل غلبه و ترس …

بیشتر بخوانید »

نگاهی به عقاید و باورهای فرقه های منحرف مطابق دیدگاه و نظرات شیخ الاسلام ابن تیمیه (معتزله):

معتزله: اصول معتزله و اعتراض و انتقاد علمای اهل سنت نسبت به آن تعریف: تقریباً تمام مصادر تاریخی و کتاب­های مربوط به فرقه­ ها آورده ­اند که به وجود آمدن مذهب اعتزال به اختلاف و اصل بن عطا با استادش حسن بصری (۱۱۰ هـ) پیرامون حکم مرتکب کبیره، باز می­گردد. و به همین سبب واصل بن عطا مجلس حسن بصری …

بیشتر بخوانید »

شروط تقلید واتباع امام شاطبی رحمه الله

برهر کسی که مجتهد نیست دو کار واجب است: اولا:ً با این نیت از عالم تبعیت کند که او عالم است به علمی که او نیازمند آنهاست، یعنی به این دلیل که نیازمند علم اوست و از او تبعیت کند، از آن جهت که عالم طریقه ای است برای استفاده از علم او تا آن زمان که خود، علم و …

بیشتر بخوانید »

آیا ائمه اربعه مردم را به تقلید از خود دستور داده اند؟

امام شوکانی رحمه الله می فرماید:”  به حقیقت التزام و تقلید به یک مذهب را عامّه مقلدان، خود بوجود آورده اند، بدون این که امامی از ائمه مجتهدین به آنان اجازه داده باشد.” روایتی که در بین امام مالک و رشید خلیفه اتفاق افتاد به حدّ تواتر رسیده است: همانا رشید خلیفه از امام خواست که مردم را وادار به تقلید …

بیشتر بخوانید »

نگاهی به عقاید و باورهای فرقه های منحرف مطابق دیدگاه و نظرات شیخ الاسلام ابن تیمیه (جمهیه):

جمهیه: پیروان جهم بن صفوان؛ بدعت جبر و نفی صفات پروردگار جهم بن صفوان در سمرقند خراسان رشد کرد و پرورش یافت و شاگرد جعد بن درهم بود و منهج تاویلی وی را فراگرفت. روایت شده است که خالد بن عبدالقسری (در خطبه­ی نماز) خطاب به مردم گفت: (ای مردم، قربانی کنید، الله متعال از شما قبول کند و من …

بیشتر بخوانید »

نگاهی به عقاید و باورهای فرقه های منحرف مطابق دیدگاه و نظرات شیخ الاسلام ابن تیمیه قدریه (نفی کنندگان تقدیر):

ابن تیمیه می­گوید: در اواخر عهد صحابه، قدریه به وجود آمدند و اصحابی که باقی مانده بودند همچون ابن عمر، ابن عباس، وائله بن اسقع و … با آنها مناظره و مباحثه کردند.[۱] آنها می­ گویند: امور پیش­روی انسان به دست اوست و خداوند اعمال و امور را مقدر نکرده است. گفته می ­شود اولین کسی که این ایده و …

بیشتر بخوانید »

نگاهی به عقاید و باورهای فرقه های منحرف مطابق دیدگاه و نظرات شیخ الاسلام ابن تیمیه (مرجئه)

کلمه ­ی (مرجئه) مشتق از (ارجاء) است یعنی «امهل» مهلت داد. آنها امر و سرانجام کسانی را که در موردشان اختلاف دارند، به روز قیامت واگذار می ­کنند و برخی از آنها نام فرقه­ ی خود را، مشتق از «أرجاء» به معنی برانگیختن امید در انسان­های گناهکار، می­ دانند و آنها هر مسلمانان گناهکاری را به توبه و بازگشت به …

بیشتر بخوانید »

گنجینه سلف صالح:

ابنُ_تیمیَّه -رحمه الله: طلب یاری از الله، توکل نمودن بر الله، پناه بردن به درگاهش و دعا خواستن -تنها- از او، اموری هستند که بنده را نیرومند می سازند، و مشکلات و دشواری ها بر او آسان می گردند. از این جهت است که بعضی از سلف صالح گفته اند: هر کس دوست دارد که قوی ترین مردم باشد، پس …

بیشتر بخوانید »

نگاهی به عقاید و باورهای فرقه های منحرف مطابق دیدگاه و نظرات شیخ الاسلام ابن تیمیه (شیعه)

    شیعه به فرقه ها و گروه های زیادی تقسیم می شود که در این مختصر به توصیف دو فرقه از آنها اکتفا می کنیم. الف: غالیان: چنانکه خوارج ظهور کردند، شیعه های غالی نیز برای اعلان الوهیت علی سربرآوردند. علی رضی الله عنه به آنها دستور کرد که از این عقیده و چنین سخنانی توبه کنند و سه …

بیشتر بخوانید »

نگاهی به عقاید و باورهای فرقه های منحرف مطابق دیدگاه و نظرات شیخ الاسلام ابن تیمیه (خوارج)

روشن شد که برخی ظالمان و فتنه جویان، عثمان بن عفان رضی الله عنه را به شهادت رساندند و پس از آن مسلمانان پراکنده شدند به گونه ای که جنگ صفین به مانند انفجاری مهیب، بر پا شد، بمب تحکیم به میان شان انداخته شد و بلافاصله قیام خوارج منفجر شد. معاویه بن ابوسفیان از جمله کسانی بود که اعتقاد …

بیشتر بخوانید »

نقشه های دشمنان علیه اسلام و نتایج آن

  پس از کشته شدن عثمان رضی  الله  عنه، انگیزه های فتنه و توطئه فراهم شد. حوادثی که آتش آن  را عبدالله بن سبأ روشن کرد بیانگر این مطلب است که عبدالله بن سبأ محور اساسی بود که کینه  توزان، حسودان و منافقان گرداگرد او جمع شدند و پس از اینکه شیخین، این گروه  ها را قبل از او نابود کردند، …

بیشتر بخوانید »

به وجود آمدن فرقه ها و عقاید آنها

  پس از شهادت عثمان رضی الله عنه فرقه های مختلف یکی پس از دیگری ظهور کردند و پس از  شهادت ایشان پیامدهای متعدد، حوادث و رویدادهای بسیاری به وقوع پیوست. زمانی که صحابه با علی رضی الله عنه بیعت کردند، معاویه ابتدا تقاضای قصاص قاتلان عثمان را کرد، سپس جنگی میان این دو گروه به وقوع پیوست و داوری …

بیشتر بخوانید »

سلف صالح عالم تر و حیکم تر هستند.

سلف صالح از جمله صحابه به لغت قرآن عالم ­تر و آگاه ­تر بودند و در فهم آیات محکم و متشابه بسیار دقیق بودند به همین سبب در عصر و زمان آنها در اصول عقیده اختلافی به وجود نیامد و در این اصول، همگی اجماع و اتفاق نظر داشتند. پس از این بود که اندک اندک جدایی ­ها و تفرقه …

بیشتر بخوانید »

مطالعه ی تاریخ مسلمانان بیانگر تکرار بدعت هاست.

مطالعه­ی تاریخ مسلمانان بیانگر تکرار بدعت ­هاست. ریشه­ های اهل بدعت عبارتند از: خوارج، شیعه، قدریه و مرجئه؛ ما نمی ­خواهیم بر حسب طبیعت حال از (فرقه ­ها)، اختلاف، انشقاق و جدایی صحبت کنیم بلکه می­ خواهیم از تکرار بدعت­ ها باز داریم چرا که این بدعت­ها تنها مربوط و مخصوص به یک عصر و زمان نیست، به قول امام …

بیشتر بخوانید »

دفاع متکلمان از منهج خود و پاسخ سلف به این دلایل

علمای علم کلام در دفاع از منهج خود به دلایل زیر اتکا می­کنند.: اول: ظهور علم کلام در زمان تبع تابعین بوده است و استحسان اقتضای پیروی از آن­را می ­کرد و کتاب­ های مختلفی این علم را تدوین نموده است پس بدعت حسنه به شمار می­ آید و سبب دور شدن شبهه از قلب اهل باطل و ثبات یقین …

بیشتر بخوانید »

تعریف علم کلام (۱)

ابن خلدون علم کلام را این­گونه معرفی می­کند: «علمی است متضمن دفاع از عقاید ایمانی با دلایل عقلی و پاسخ دادن به اهل بدعت در زمینه اعتقادات بر مبنای مذاهب سلف و اهل سنت.» با اینکه علم کلام دفاع از عقاید ایمانی را به واسطه ­ی دلایل عقلی اجازه می­دهد اما توضیح می­دهد که مسائل مربوط به عالم غیب در …

بیشتر بخوانید »

به وجود آمدن کلام در اصول دین و نشأت گرفتن فرقه­ ها(۲)

با هم در مورد عصر رسول الله و صحابه صحبت کردیم و گفتیم که با نص صریح آیه ­ی قرآن، دایره­ ی دین کامل گشت و اصحاب فهم و درایت عمیقی نسبت به عقیده­ ی اسلامی و اصول آن داشتند. فهم و تطبیق آن در قلوب آنان درست مانند قلب یک شخص بود. و همگی فهم یکسانی داشتند. در پرده …

بیشتر بخوانید »

مهم ترین موضوعات علم کلام (۳)

مناقشات در اصول دین که متکلمان درباره ی آن صحبت کرده و مناظره می کنند، پیرامون مسائل زیر می باشد: اولا: «رد بر دهری ها که معتقد به قدمت عالم هستنند. متکلمان بر حادث بودن اجسام دلیل و برهان آورده و آن را دال بر وجود پروردگاری می دانند که عالم حادث را به وجود آورده است و او الله …

بیشتر بخوانید »

دلیل عقلی بر برتری صحابه و ظهور جدل

استفاده از دلیل عقلی آشکار می­ کند که حواریون و اصحاب پیامبران نسبت به دیگران، رسالت رسولان و اصول و فروع دقیق آن­را بیشتر می­شناختند و می­فهمیدند. و متأخرین بیش از دیگران از رسالت رسولان و فهم رسالت آنها بدورند. مگر آن عده ­ی اندکی که بر پیروی از سابقین حریص­ اند و پیرو منهج نقل دقیق می­باشند چنانکه اهل …

بیشتر بخوانید »

دلایل شرعی بر فضیلت صحابه

الله متعال در فضل و برتری صحابه می ­فرماید: «وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِینَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ»: «پیشگامان نخستین مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی روش آنان را در پیش گرفتند و راه ایشان را به خوبی پیمودند.» (توبه: ۱۰۰) پس آنها برترین ­ها معرفی شدند و پس از آنها این وصف شامل کسانی می­شود که تا قیامت …

بیشتر بخوانید »

منهج صحابه در اندیشیدن و تدبر

چنانکه مشاهده کردیم، اسلام قلب را مورد خطاب قرار داده است و انسان را به اندیشیدن و تدبر در آیات و آثار مخلوقات فرا خوانده است. عصر صحابه براساس همین منهج قرآنی روشن، گذشت و در روش و منهجش، تنها قدوه و اسوه و الگوی آنها رسول الله بود به ­گونه­ای که با او زندگی کرده و شاهد نزول وحی …

بیشتر بخوانید »

جایگاه صحابه در میان امت

کتاب­ ها و صفحات تاریخ بر فهم و شناخت کامل صحابه از تمامی اصول دین خبر می­ دهد و این به سبب توجه و اطاعت آنها از آیاتی است که به غور و تدبر تشویق می­کند، مانند این کلام الله متعال که می­ فرماید: «کِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِّیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ»: «کتاب پر خیر و برکتی است و آن­ را برای …

بیشتر بخوانید »

فرشتگان

عده­ ای از مفسران آورده­ اند: عمر رضی الله عنه در بالای مدینه زمینی داشت و چون می ­خواست به آنجا رود باید از مدارس یهود می ­گذشت و هر زمان از آنجا گذر می­کرد سخنان­ شان را می ­شنید، روزی درحالی ­که وارد آنجا شد، به او گفتند: ای عمر، از اصحاب محمد هیچیک نزد ما از تو محبوب­تر …

بیشتر بخوانید »

ایمان به تقدیر و فهم صحیح و درست آن

در ایمان به تقدیر مسلمانان بسیار دچار اختلاف شدند و در این میان موضع ابوبکر رضی الله عنه را  در این مورد را مشاهده کردیم هنگامی که می­گفت: «من سخن و نظر خویش را می­گویم اگر درست بود، از جانب الله متعال است اما اگر خطا و اشتباه بود، از جانب خود من و شیطان است.» این سخن او دلالت …

بیشتر بخوانید »

قرآن کلام الله متعال است

قبل از به وجود آمدن محنت خلق قرآن، در مصادر تاریخی به موضع اصحاب رسول الله در باب روایاتی که خلق قرآن را تشریح نموده، توجه ی نشده است آن­گونه که در کتاب­های فرق مختلف در هنگام مناقشه آمده است مانند معتزله و اشاعره یا معتزله و سلف؛ با وجود این بهتر است به آرا و نظریه­ هایی که بعدها …

بیشتر بخوانید »

ارشاد رسول الله در مورد بهترین منهج در مورد علم الهی

امام مسلم در صحیح خود در باب ایمان از ابوهریره روایت کرده است که رسول الله فرمود: «لَا یَزَالُ النَّاسُ یَسْأَلُونَکُمْ عَنِ الْعِلْمِ حَتَّى یَقُولُوا: هَذَا اللهُ خَلَقَنَا، فَمَنْ خَلَقَ اللهَ؟»: «مردم پیوسته در باب علم و مسائل علمی از تو سوال می­ کنند و این سوال ­ها بدان جا می­رسد که می ­گویند: این الله است که ما را …

بیشتر بخوانید »

اصول دین در عصر پیامبر و صحابه

موارد متعددی وجود دارد که بیانگر جهت­ گیری و رای و نظر صحابه در مورد آیات قرآن است. اگر بحث را به شیوه ه­ای استقرائی و کوتاه با بیان این موارد شروع کنیم می ­توانیم به استنباط­ های آنها در باب نصوص شرعی یعنی کتاب و سنت دست یابیم و چگونگی شروع اختلاف و کشمکش و اسباب به وجود آمدن …

بیشتر بخوانید »

عقیده و مستشرقان

اغلب مباحث اسلامی پیرامون عقیده، متکی به کتاب­های متکلمین و غالباً معتزله و اشاعره است و در استدلال به اصول دین توجه ی به اولین مسلمانان و منهج شرعی و عقلی آنان نمی ­شود. مشاهده می ­شود که اغلب بحث­ های امروزی اعتماد خود را به آرای مستشرقانی معطوف دارد که معمولا در بررسی اعتقاد و باور صحیح اسلامی به …

بیشتر بخوانید »

عقیده ی اسلامی در عصر رسول الله و صحابه

اکنون در باب عقیده ­ی اسلامی در زمان رسول الله و صحابه ایشان بحث خواهیم کرد و شروع بحث ما در این مورد به این سبب است که یقین داریم باید نقطه ­ی شروع بیداری اسلامی حقیقی، تأسی و پیروی از رسول خدا و خلفای راشدین پس از ایشان باشد. تردیدی نیست انسان­ هایی که در اولین قرن (ظهور اسلام) …

بیشتر بخوانید »

شرح مختصر کتاب أصول الثلاثه

کتاب اصول الثلاثه ( سه اصل بزرگ در اسلام )، اثر عالم ربانی و مجدد:شیخ محمد بن عبدالوهاب رحمه الله است که بعنوان یک اصل و قاعده مهم در توحید به شمار می رود و شامل مطالب بسیار مفید است و مورد عنایت أهل علم واقع شده و به آن اهمیت ویژه ای داده اند. این کتاب آنچنان در نزد …

بیشتر بخوانید »

درس های منهجی (۱۲)

مذمت تاویل و قیاس: امام ابن قیم رحمه الله می فرماید : «هر بدعت و گفتار فاسدی که در ادیان پیامبران ایجاد شده بر اثر قیاس فاسد و نادرست است .. و اولین گناهی که با آن از خداوند سرپیچی شد بخاطر همین قیاس فاسد بود [منظور قیاس ابلیس بود که خود را با آدم قیاس کرد و گفت ۞ …

بیشتر بخوانید »

درس های منهجی (۱۱)

ترک نوافل و سنت ها : از شیخ الإسلام ابنُ_تیمیَّه رحمه الله-، در مورد شخصی که بر سنت های رواتب مواظبت ندارد. (و همیشه آنها را ترک میکند) پرسیده شد. وی گفتند: هر کس بر نخواندن آنها عادت کند، عمل وی بر ضعف و نقصِ دینش دلالت دارد، و طبق مذهب احمد بن حنبل و شافعی و برخی دیگر از …

بیشتر بخوانید »

درس های منهجی(۱۰)

کافر شدن به طاغوت ازصحت لا اله الا الله یکی از شرط‌های صحت توحید «کافر شدن به طاغوت» می‌باشد و انسان مسلمان ایمان نخواهد داشت؛ مگر آن که به طور ظاهری و باطنی کفر به طاغوت انجام دهد. الله عزوجل می‌فرماید: ﴿فَمَن یَکۡفُرۡ بِٱلطَّغُوتِ وَیُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسۡتَمۡسَکَ بِٱلۡعُرۡوَهِ ٱلۡوُثۡقَىٰ لَا ٱنفِصَامَ لَهَاۗ وَٱللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ ٢۵۶﴾ [البقره: ۲۵۶] کسی …

بیشتر بخوانید »

درس های منهجی(۹)

دچارشدن به بلا و مصیب ♻ دچارشدن به بلا وصبر بران ازعلایم محبت بنده نسبت به الله متعال : پیامبران به سبب کمال ایمان و صداقت عبادتشان برای الله متعال، نسبت به دیگر مردمان به شدیدترین آزمایش‌ها و محنت‌ها در راه الله و صبر و تحمل بر آن دچار می‌شدند. هم چنان که رسول الله صلی الله علیه وسلم در حدیثی …

بیشتر بخوانید »

درس های منهجی (۸)

ولایتى براى کافر بر مسلمان وجود ندارد. شرعاً هم جایز نیست که این توانایى و امکان به کافر داده شود.. خداوند عزوجل مى فرماید:  «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ» (نساء ۵۹) (ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از خدا (با پیروی از قرآن) و از پیامبر خدا (با تمسّک به سنّت او) اطاعت کنید و …

بیشتر بخوانید »