قال یحیى بن معاذ الرّازیّ: «أعداء الإنسان ثلاثه: دنیاه، وشیطانه، ونفسه، فاحترس من الدّنیا بالزّهد فیها، ومن الشّیطان بمخالفته، ومن النّفس بترک الشّهوات»[۱]. یحیی بن معاذ فرمود: «دشمنان انسان سه تا هستند: دنیا و شیطان و نفسش؛ به وسیله زهد در دنیا از آن برحذر باش و با مخالفت کردن، از شیطان بپرهیز، و به وسیله ترک شهوات مراقب (هوای) …

گاهی حکم بعضی از چیزها را نمی‌دانیم که آیا حلال است یا حرام؟ در چنین حالتی یک مسلمان متقی اقدامی نمی‌کند تا آنکه حکم آن برایش مشخص شود و تا آن زمان از آن پرهیز می‌کند. قال أبو عبد الرحمن العمری الزاهد رحمه الله: «إذا کان العبد ورعاً ترک ما یریبه إلى ما لا ‏یریبه»[۱]. ابو عبدالرحمن زاهد فرمودند: «هرگاه …

یکی از صفات بارز سلف صالح پرهیز از پرخوری و لذت جویی بود، چرا که اهمیت دادن به این مسائل موجب می‌شود که دنیاخواهی در وجود ما تقویت شود و به همان نسبت نیز ما را از آخرت و عذاب جهنم غافل می‌دارد، و مشخص است که عواقب غفلت از عذاب جهنم چه آثاری بر اعمال ما برجای می‌گذارد!. قال …

عن الأوزاعی، قال: «کان یقال: خـمس کان علیها أصحاب محمد صلی الله علیه و سلم والتابعون بإحسان، لزوم الجمـاعه، واتباع السنه، وعمـاره الـمسجد، وتلاوه القرآن، والجهاد فی سبیل الله»[۱]. امام اوزاعی رحمه الله فرمود: «پنج چیز بود که اصحاب محمد صلی الله علیه و سلم و تابعینی که در نیکى از آنها پیروى کردند همواره بر آن پایبند بودند: التزام …

یکی از صفت‌هایی که زینت بخش اخلاق و ایمان یک انسان است؛ حیای اوست. داشتن این صفت است که او را از بسیاری از اخلاق‌های زشت و گناهان دیگر دور نگه می‌دارد، و نبود آن یعنی آنکه هرچه دل بخواهد انجام دهد! پس بر والدین شایسته است که این خصلت و صفت نیک را در فرزندان خود پرورش دهند تا …

عن العلاء بن الحارث، عن مکحول، قال: «أربع من کن فیه کن له، وثلاث من کن فیه کن علیه. فأما الأربع اللاتی له، فالشکر، والإیمـان والدعاء، والاستغفار، قال الله تعالى: ﴿مَا یَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِکُمْ إِنْ شَکَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ﴾ [النساء: ۱۴۷]. وقال: ﴿وَمَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ﴾ [الأنفال: ۳۳]. وقال: ﴿مَا یَعْبَأُ بِکُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُکُمْ﴾ [الفرقان: ۷۷]. وأما الثلاث اللاتی …

زیاد خندیدن موجب خواهد شد که سختی عذاب جهنم را از یاد ببریم، و هرگاه سختی عذاب جهنم را از یاد بردیم از انجام گناه هراسی نخواهیم داشت و از انجام عمل صالح غافل خواهیم گشت. قال الحسن: «ضحک الـمؤمن غفله من قلبه». وقال: «کثره الضحک تـمیت القلب»[۱]. امام حسن بصری رحمه الله فرمودند: «خنده‌ی (زیاد) مؤمن غفلتی از قلبش …

قال ابن القیم رحمه الله : «طوبى لـمن شغله عیبه عن عیوب الناس وویل لـمن نسی عیبه وتفرغ لعیوب الناس، فالأول علامه السعاده والثانی علامه الشقاوه»[۱]. امام ابن قیم رحمه الله فرمود: ‏«خوشا بحال کسی که پرداختن به عیبش وی را از عیوب مردم غافل کرده، و وای بر آنکسی که عیب خود را فراموش کرده و به عیوب مردم …

بعضی از جوارح انسان نقش زیادی در کسب خیر و شر دارند؛ از جمله این اعضاء عورت و چشم و زبان هستند. کنترل هر یک از این اعضاء می‌تواند تا حد زیادی ما را از افتادن در گناهان کوچک و بزرگ در امان بدارد، خصوصا زبان که می‌تواند گناهان زیادی از جمله غیبت، فحاشی، سخن چینی، دروغ، بهتان و یا …

قال الأوزاعی: «إن الـمؤمن یقول قلیلاً ویعمل کثیراً، وإن الـمنافق یقول کثیراً ویعمل قلیلاً»[۱]. امام اوزاعی فرمود: «براستی که مؤمن کم می‌گوید و زیاد عمل می‌کند، ولی منافق زیاد می‌گوید و کم عمل می‌کند».   [۱]– ‏«حلیه الأولیاء» حافظ أبو نعیم اصفهانی.‏

گاهی سکوت کردن در مورد بعضی مسائل موجب سالم ماندن فکر و اعتقاد ما نسبت به آنها می‌شود، چه بسا زیاد گفتن درباره آنها ما را از حق منحرف کند، پس همان بِه که زبان خود را حفظ کنیم، چرا که هرچه بر زبان آوریم ثبت خواهند شد و در قیامت مسئول آن خواهیم بود و از آن سوال می‌شویم. …

برتری نماز سنت شب آنست که در سیاهی و سکوت شب انجام می‌شود و درحالیکه همه خوابند ولی بنده ای که از آخرتش بیمناک است برمی خیزد و وضو می‌گیرد و خالصانه برای خدایش سجده می‌برد. ‏قال ابن مسعود رضی الله عنه : «فضل صلاه اللیل على صلاه النهار کفضل صدقه ‏السر على صدقه العلانیه»[۱]. ابن مسعود رضی الله عنه …

یکی از روش‌های ساده کسب توشه برای آخرت، اینست که زبان خویش را با اذکار مشغول ساخت. پس شایسته است که در حفظ اذکار روزانه تلاش کنیم و زبان خویش را در هر حالی که باشیم به آن مشغول سازیم؛ چه که این کار زبان را از مشغول شدن به غیبت و سخن چینی و دیگر آفت‌های آن باز می‌دارد …

بهشت با انجام تکالیف شرعی و دوری از گناه حاصل می‌شود، پس کسی که شهادتین می‌آورد اما فرایض دینی خود را انجام نمی‌دهد یا بصورت ناقص انجام می‌دهد، نباید انتظار رحمت الهی را داشته باشد. قیل للحسن رحمه الله: إن ناساً یقولون من قال لا إله إلا الله دخل الجنه، فقال: «من قال لا إله إلا الله فأدى حقها وفرضها …

هرآنچه برای رضایت و خشنودی خدای متعال صورت پذیرد، نزد او ارزشمند است و اگر بخواهد برای آن اجر و ثواب درنظر می‌گیرد، پس سعی کنیم تا اعمال خود را به نیت خشنودی خدا انجام دهیم، چرا که خدای متعال به قلب‌ها می‌نگرد نه به ظاهر ما!. قال مطرف بن عبد الله رحمه الله : «صلاح القلب بصلاح العمل، وصلاح …

قال أبو عبد الله النباجی الزاهد رحمه الله: «خمس خصال بـها تمام العمل: الإیمـان بمعرفه الله عزوجل ، ومعرفه الحق، وإخلاص العمل لله، والعمل على السنه، وأکل الحلال، فإن فقدت واحده لم یرتفع العمل»[۱]. ابوعبدالله نباجی رحمه الله می‌فرماید: «پنج خصلت هستند که عمل توسط آنها کامل (و مقبول) می‌شود: ایمان به شناخت خداوند عزوجل، شناخت حق، اخلاص عمل برای …

اهل سنت و جماعت خدا را مابین ترس و رجاء می‌خوانند، ترس از قهر خدا و امید به رحمت وی.. ولی بعضی از مردم فقط یک جانب را در نظر گرفته اند؛ مثلا آنقدر به رحم الهی امید یافته‌اند که نتیجتا از انجام گناه و عواقب اخروی آن ترسی ندارند! در حقیقت شیطان با این ترفند آنها را نسبت به …

قال إبراهیم بن أدهم رحمه الله : «الزهد ثلاثه أصناف: فزهد فرض، وزهد فضل، وزهد سلامه؛ فأما الزهد الفرض فالزهد فی الحرام، والزهد الفضل الزهد فی الحلال، والزهد السلامه الزهد فی الشبهات»[۱]. ابراهیم بن ادهم رحمه الله فرمودند: «زُهد سه نوع است: زهدی که فرض است، و زهدی که فضل است، و زهدی که مایه سلامت است؛ زهد فرض یعنی …

قدر لحظات زندگی را بدانیم، زیرا هر روز به پایان عمر نزدیک‌تر می‌شویم و فرصت کسب اجر و ثواب را از دست می‌دهیم. ‏قال ابن القیم رحمه الله: «کم جاء الثواب یسعى الیک فوقف بالباب فرده بواب: سوف ولعل وعسى»‏[۱]. امام ابن قیم رحمه الله فرمود: «‏بسا ثواب به سوی تو می‌آید و در جلوی در می‌ایستد ولی دربان آنرا …

تا زنده هستیم در فکر آخرت خود باشیم و در کسب توشه بخل نورزیم. عن میمون بن مهران، قال: «لئن أتصدق بدرهم فی حیاتی، أحب إلی من أن یتصدق عنی بعد موتی بمـائه درهم»[۱]. میمون بن مهران رحمه الله فرمود: «اگر یک درهم را در زمان حیاتم صدقه دهم، بیشتر از آن دوست دارم که صد درهم را بعد از …

مخالفت با اوامر خداوند موجب ویرانی دنیا و آخرت خواهد شد. عن أبی قیس، عن الحسن، قال: «لا تخالفوا الله عن أمره فإن خلافاً عن أمره عمران دار قضى الله علیها بالخراب»[۱]. امام حسن بصری رحمه الله فرمودند: «با اوامر خداوند مخالفت نکنید، چرا که مخالفت از امر وی موجب آبادانی دنیا است، ولی خداوند متعال (مخالفت با خود را) …

قال الحسن رحمه الله: «اعلم أنک لن تحب الله حتى تحب طاعته»[۱]. امام حسن بصری رحمه الله فرمود: «بدان که تو خدا را دوست نمی‌داری تا آنکه طاعتش را دوست نداشته باشی». وقال یحیى بن معاذ رحمه الله: «لیس بصادق من ادعى محبه الله ولـم یحفظ حدوده»[۲]. و یحیی بن معاذ رحمه الله فرمود: «کسی که ادعای محبت خداوند را …

در شریعت اسلام هیچ نژاد و زبانی از بقیه برتر و گرامی تر نیست، بلکه آنکسی گرامی و مکرم هست که ایمان آورده و طاعت خدای متعال کند. پس هرکس با هر نژادی مقیدتر و پایبندتر به احکام شریعت باشد، به همان اندازه نیز گرامی تر و مکرم تر هست. قال سعید بن الـمسیب: «ما أکرمت العباد أنفسها بمثل طاعه …

کسی که اسرار خودش را افشاء کند نباید انتظار داشته باشد که دیگران اسرار او را افشاء نکنند. قال علیّ بن أبی طالب رضی الله عنه: «سرّک أسیرک، فإن تکلّمت به صرت أسیره»[۱]. علی بن ابیطالب رضی الله عنه فرمود: «اسرارت اسیر تو هستند، هرگاه آنرا افشاء کردی اینبار تو اسیر وی خواهی شد».   [۱]– ‏«أدب الدنیا والدین، الماوردی» …

قال الـمـاوردی: قال بعض الأدباء: «ما خاب من استخار، ولا ندم من استشار»[۱]. ماوِردی در کتاب خود آورده است: یکی از ادیبان گفته است: «ناکام نخواهد شد آنکه استخاره کند، و پشیمان نخواهد شد آنکه مشورت کند». منظور از استخاره؛ دعای استخاره است که بعد از خواندن دو رکعت نماز خوانده می‌شود و دعای آن در احادیث صحیح وارد شده …

عن أنس رضی الله عنه قال: «کان أصحاب النّبیّ صلی الله علیه و سلم إذا تلاقوا تصافحوا، وإذا قدموا من سفر تعانقوا»[۱]. انس رضی الله عنه فرمود: «اصحاب پیامبر صلی الله علیه و سلم هرگاه همدیگر را ملاقات می‌کردند با هم مصافحه می‌کردند، و هرگاه از سفر باز می‌گشتند معانقه می‌کردند». مصافحه: دست دادن. معانقه: در آغوش گرفتن، به گردن …

قال أبو الدّرداء رضی الله عنه : «علامه الـجاهل ثلاث: العجب، وکثره الـمنطق فیمـا لا یعنیه، وأن ینهى عن شی ء ویأتیه»[۱]. ابودرداء رضی الله عنه فرمود: «علامت انسان جاهل سه چیز است: خودبزرگ بینی، زیاد سخن گفتن از چیزی که سودی برایش ندارد، و از چیزی نهی کند درحالیکه خود انجام می‌دهد».   [۱]– ‏«جامع بیان العلم وفضله» (۱/ …

متاسفانه بعضی از مردم به خطیر بودن تلفظ طلاق واقف نیستند، چرا که بنا به فرموده‌ی پیامبر صلی الله علیه و سلم  تلفظ طلاق چه با شوخی گفته شود یا جدی، واقع می‌شود. از اینرو باید مراقب باشیم که نه شریعت را به استهزاء بگیریم و نه خود را در موقعیتی قرار دهیم که جز ندامت چیزی نداشته باشد. قال …

زیان ایجاد بدعت در دین تنها به رشد انحراف و گمراهی در جامعه اسلامی محدود نمی‌شود، بلکه منجر به نابودی و ترک سنت نیز می‌شود. عن لقمـان بن أَبی إدریس الخولانی: أَنه کان یقول: «ما أحدثت أمه فی دینها بدعه إلا رفع بـها عنهم سنه»[۱]. از ابی ادریس خولانی رحمه الله نقل شده که می‌فرمود: «هیچگاه امت اسلام بدعتی را …

قال عمر بن الخطّاب رضی الله عنه: «ثلاث تثبت لک الود فی صدر أخیک: أن تبدأه بالسلام وتوسع له فی الـمجلس، وتدعوه بأحب الأسمـاء إلیه»[۱]. عمر ابن خطاب رضی الله عنه فرمودند: «سه چیز محبت تو را در قلب برادرت می‌کارد: اینکه ابتدا تو بر او سلام کنی، و در مجلس جایی برای او (جهت نشستن) باز کنی، و او …

بسیاری از مردم از اجابت نشدن دعای خود شکوه دارند! اما براستی که این افراد برای اجابت دعای خود هیچ اقدامی نکرده‌اند. حداقل تأثیر دعا آنست که شخص دعاگو دارای اجر و ثواب خواهد شد، هرچند که دعایش اجابت نشود، زیرا دعا عبادت است و خدای متعال دعایی را که با شرک همراه نباشد، جزای خیر می‌دهد. قال یوسف بن …

قال ابن عمر رضی الله عنهما : «لا تسألوا عمـا لـم یکن فإنی سمعت عمر رضی الله عنه  لعن السائل عمـا لـم یکن»[۱]. عبدالله بن عمر رضی الله عنه  فرمود: «از چیزی که وجود ندارد سؤال نکنید، چرا که من شنیدم عمر رضی الله عنه  چنین کسی را لعن کرد».   [۱]– ‏«جامع العلوم والحکم» (ص: ۱۰۱)‏.‏

یکی از صفات ناپسندی که شریعت نیز آنرا نهی کرده است، مجادله بر سر مسائل دینی با مردم است. درحالیکه هیچ خیری در جدال نیست اما با این وجود متاسفانه بعضی از مسلمانان همواره جدال می‌کنند و بنظر می‌رسد از آن لذت می‌برند! قطعا خیر و نیکی در چیزی است که خدا به آن امر کرده و از آن نهی …

قال حافظ ابن رجب: قال بعض السلف: «یا رب، عجبت لـمن یعرفک کیف یرجو غیرک! وعجبت لـمن یعرفک کیف یستعین بغیرک!»[۱]. حافظ ابن رجب رحمه الله می‌فرماید: یکی از علمای سلف (پیشین) گفته است: «پروردگارا! تعجب می‌کنم از آنکس که تو را می‌شناسد اما از غیر تو امید دارد! و تعجب می‌کنم از آنکس که تو را می‌شناسد اما از …

روش امر به معروف و نهی از منکر، در برخورد با افراد مختلف، متفاوت است. معمولا طبع آدمی بگونه ای است که موافق با نرمی و مدارا است و از آن بیشتر تاثیر می‌پذیرد، اما نرم برخورد کردن با تمامی انسان‌ها مفید واقع نمی‌شود. قال حافظ ابن رجب: قال بعض السلف: «من وعظ أخاه فیمـا بینه وبینه فهی نصیحه، ومن …

عن عبد الرحمن بن عبد الله بن مسعود، عن أبیه، قال: أتاه رجل فقال: یا أبا عبد الرحمن علمنی کلمـات جوامع نوافع. فقال: «أعبد الله ولا تشرک به شیئاً، وزل مع القرآن حیث زال، ومن جاءک بالحق فاقبل منه وإن کان بعیداً بغیضاً، ومن جاءک بالباطل فاردد علیه وإن کان حبیباً قریباً»[۱]. مردی نزد عبدالله بن مسعود آمد و گفت: …

شیطان می‌کوشد تا قلب‌های پاک و روشن را با انواع مکر و حیله بفریبد، اما برای فریفتن قلب‌های سیاه زحمت زیادی به خرج نمی‌دهد!. قال میمون بن مهران: «إن العبد إذا أذنب ذنباً نکت فی قلبه بذلک الذنب نکته سوداء، فإن تاب محیت من قلبه فترى قلب الـمؤمن مجلی مثل الـمرآه، ما یأتیه الشیطان من ناحیه إلا أبصره، وأما الذی …

عن میمون بن مهران، قال: «ثلاث الـمؤمن والکافر فیهن سواء: الأمانه تؤدیـها إلى من ائتمنک علیه من مسلم وکافر، وبر الوالدین، والعهد تفی به لـمن عاهدت من مسلم أو کافر»[۱]. میمون بن مهران فرمود: «سه چیز هستند که مؤمن و کافر در آن همسان هستند: بازگرداندن امانت به کسی که به تو اطمینان کرده حال چه او مسلمان باشد یا …

قال یعقوب بن الـمسیب: دخل الـمطلب بن حنظب على سعید بن الـمسیب فی مرضه وهو مضطجع فسأله عن حدیث، فقال: أقعدونی فأقعدوه، قال: «إنی أکره أن أحدث حدیث رسول الله صلی الله علیه و سلم وأنا مضطجع»[۱]. یعقوب پسر مسیب می‌گوید: مطلب بن حنظب به عیادت سعید بن مسیب رفت و دید که او بر پهلو خوابیده است، مطلب از …

یقینا انسان تا مادامیکه راز خود را پوشیده نگه دارد، حاکم خویشتن است، اما بعد از آنکه راز خود را افشا نماید، کنترل اوضاع از دستش خارج می‌شود و عواقب آن به خودش بر می‌گردد. قال عمر ابن خطاب رضی الله عنه: «من کتم سره کانت الخیره فی یدیه». «هر کس راز خود را بپوشاند، زمام خیر به دست اوست». …

گروهی از مردم هستند که نقش بسزایی در دین و اعتقادات مردم دارند؛ از جمله آنها می‌توان به علماء و حکام اشاره نمود. هرگاه علماء و حکام بر صراط مستقیم باشند تأثیر آنها بر اصلاح اعتقادات مردم چشم گیر خواهد بود، و هرگاه دچار لغزش و انحراف گردند باز تاثیر خواهند گذاشت اما این بار موجب نابودی دین و اعتقاد …

یکی از نعمت‌هایی که خداوند متعال به مردم عطاء می‌کند، نعمت داشتن یک حاکم عادل و خداترس است. چنین حاکمی است که هم خدای متعال وی را نصرت می‌دهد و هم محبت او را در قلب مردمانش قرار می‌دهد و از او اطاعت می‌کنند، و این تعامل موجب می‌گردد جامعه بهتر از هر وقت دیگری اداره شود و رفاه و …

کسی که عاقل باشد خود را در مقابل شبهات قرار نمی‌دهد، زیرا از جمله آفتهای دین و اعتقاد سالم، شبهات هستند. قال شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله: «من عرف الشبهه ولـم یعرف فسادها قد یستضر بـها»[۱]. شیخ الاسلام رحمه الله فرمودند: «هرکس شبهه را بشناسد ولی فساد آنرا نداند، بزودی بوسیله آن زیان می‌بیند».   [۱]– ‏«منهاج السنه النبویه» …

قال سفیان الثوری رحمه الله: «إذ أحببت الرجل فی الله، ثم أحدث فی الإسلام فلم تبغضه علیه فلم تحبه فی الله»[۱]. امام سفیان ثوری رحمه الله می‌فرمایند: «هرگاه کسی را بخاطر الله دوست داشتی، سپس آن شخص بدعتی در اسلام ایجاد کرد و تو بخاطر آن بدعتش وی را مبغوض نداری، پس بدان که او را بخاطر خدا دوست نداشته‌ای». …

از جمله کسانی که در دوران معاصر؛ نمود بارز اهل بدعت بشمار می‌روند؛ روافض و صوفیه هستند. در کلام سلف صالح اقوال زیادی در نهی از مصاحبت و همنشینی با این دو فرقه مشاهده می‌کنیم، چرا که آن دو فرقه از مسیر روشن بخش اسلام خارج گشته‌اند و به خرافات و باطل گراییده‌اند!. قال ابن الجوزی: ‏عن یحیى بن معاذ …